MÙA HÈ XANH XANH

Tiết học cũ, lúc nắng xuyên ánh sáng xanh qua rèm xanh cửa sổ từ hướng tây, vạt gió thổi bạt cả tán bàng trước lớp, trò bỗng đổi hướng mắt, hỏi tôi câu hỏi “mùa hè nào của cô xanh nhất?”. Tôi cười cười, thật lòng.

Như một dây điện nối tất cả những mùa hè. Tất cả xẹt ngang qua đầu tôi. “Ý em là có nhiều mùa hè đẹp, ý nghĩa, nhưng có một hè mùa nào đó hơn cả thế. Phải không?”. Tôi hỏi ngược em, để có thêm thời gian cho mình sy nghĩ”. “si nghĩ”. Phải, có những lúc ta thật bế tắc đó là lúc ta không suy nghĩ mà si nghĩ, bởi càng nghĩ càng si mà thôi.

Học sinh gật đầu, tôi căng nhưng tôi lại thẳng.

Căng thẳng ư, chỉ cần thư giãn là xong.

Tôi biết cách.

Đó là mùa hè cách đây 20 năm, lúc cô bằng tuổi các em bây giờ. Không học thêm, hồi ấy chưa có hoa trái mùa mang tên học thêm. Các thầy cô của tôi sau giờ dạy ở trường họ không dạy thêm ở nhà. Ở trường cũng chẳng có học thêm buổi chiều mang tên giả học phụ đạo.

Học sinh thời cô làm gì vào buổi chiều, suốt thời phổ thông, hàng chiều?

Học sinh nói leo “chơi game”, “chat zalo”, “truyện ngôn tình”.

Các em vui tính. Thời cô có internet thì… chao ôi – tôi xuýt xoa, ngưng nói. Ngưng thở. Tôi nín thở mỗi khi cần khoảng lặng. Một vài phút.

Lao động. Ý cô là cha mẹ cô làm gì thì tụi cô làm việc đó: đi cấy cùng mẹ, nhổ cỏ, hồi cô còn nhỏ, khoảng cấp tiểu học thì làm nông tự nhiên, chưa sử dụng thuốc diệt cỏ phân bón hóa học như bây giờ.

Các em đã bao giờ ngồi trên lưng trâu chưa? – Chưa. Nhưng không đâu cô. Dơ lắm.

Tuổi thơ tụi cô, đứa nào chẳng là bạn, làm bạn với một anh trâu. Nằm trên lưng trâu, đọc nghêu ngao vài trang có chữ: sách giáo khoa, báo cũ vớ được đâu đó, vở ghi bài học trên lớp, vài quyển sách cũ.

Tôi lại nín thở.

… làm thuê: đi hái chè, ngày 10 ngàn, nửa buổi 5 ngàn.

Vậy là ba mươi năm qua, giá trị của tờ tiền đã tăng lên gấp 10 lần. Gì nữa, khoảng 20 xôn xao trước thôi, ngày công lao động phổ thông là 10 ngàn, giờ quân bình 100 ngàn.

Nhưng nhiều thứ thì… tốc độ nhanh hơn gấp en-nờ lần. Thông tin chẳng hạn. Thời cô, con cái đi học xa, biên thư thăm sức khỏe cha mẹ mất 1 tuần. Còn ngày nay, mất một giây kết nối.

Tiết cuối, nên học trò khoái lắm. Những bộ cờ tướng, trò Rubi, bài tự chế. Học trò lấy giấy trong vở, xé ra làm quân bài, đánh, ghi điểm để “xử đẹp” nhau như những quý ông quý bà.

Nhìn các em hồn nhiên, tôi nhớ lại mình cũng có thời như thế, kể cho các em nghe. Ngày đó, cô hay chơi với con trai. Đá bóng là món cô khoái chơi cùng nhóm bạn trai. Bóng là trái bòng. Trái bưởi đó em. Tăng nhiệt độ bằng cách cho trái bưởi tắm nắng hoặc hơ lửa, hoặc dùng năng lượng của tay, tạo ra trái bóng bằng bưởi cực dẻo. Đá hoài không tan. Chỉ có teo… Một lần bị thầy bắt vì luật cấm chơi bóng trên sân trường. Tụi cô… tính cách lách luật, đá bóng bằng… dép tổ ong. Vèo… chân xút xa nào quá mạnh, vườn hoa trước lớp thương tích nặng. Tàn phế luôn được ý. Bj thầy gọi vô văn phòng phạt, “Ai cho phép các em đá bóng trên sân trường”, “tụi em đá… dép, không đá bóng ạ”.

Sau vụ đó, luật cấm đá bóng trường cô thêm điều khoản.

-         Thưa cô, ai là chân xút xa khiến vườn hoa hóa anh thương binh kia ạ? – Học trò hỏi vội.

-         Tất nhiên, cú đó không phải là… cô rồi!

-         Nếu là cô, em mời cô về đội… của em… liền ạ!

Mùa hè xanh nhất hồi đó, cô thích được trèo lên cây chơi với đám cây. Cây ổi, hoa trắng, mọi cây có hoa cô đều thích - thân dẻo dai vô cùng. Cô trèo lên, như chú bé. Chơi hoa ổi chán chê, tóm lấy một cành ổi, đu xuống bằng cành ổi biết uốn dẻo ấy. Trò này mạo hiểm, nhưng trong mạo hiểm đã chứa sự an toàn. Cành chịu không nổi sức nặng sẽ cúi xuống, hất người xuống, lại bật vút lên như chưa từng cúi xuống. Vươn thẳng, vút cao, ngạo nghễ, như thế.

Đó là mùa hè cách đây 10 năm, lúc cô bằng tuổi các em 10 năm trước. Ước mơ! Đó là thứ đẹp nhất trong cuộc sống. 17 tuổi như các em bây giờ cô ước được đọc và được viết mãi mãi. Rồi cô thi vào trường Viết văn Nguyễn Du. Rớt. Cô thi lại sư phạm. Rớt. Cô học tổng hợp, làm nhà nghiên cứu văn học. Vậy là cả đời được đọc và được viết y như ý mơ ước tuổi 17 nhỉ.

Trở lại với mùa hè nào xanh nhất.

Đó là mùa hè cách đây 1 năm, cô lấy chồng. Đó là một mùa hè ý nghĩa. Khi mình trưởng thành. Cô đã nghĩ mình sống độc thân. Sống độc thân cô mới có thể trọn vẹn với ước mơ của mình, được đọc và được viết. Có gắn bó với ai cô nghĩ họ cũng sẽ cô đơn thôi. Và rồi cô gặp người bạn mà ngay trang bìa đã lôi cuốn cô. Cô thích cái bìa sách ấy. “Ý cô là vẻ ngoài của chồng cô ạ?”. Học trò nhao lên. Tôi chỉ biết cười trừ.

Nhà cô, chị gái cô, độc thân.

Nhà cô, anh trai cô, độc thân.

Nhà cô, dì cô, độc thân.

Cô đã từng nghĩ mình cũng thế, cho đến khi cô…

-         Cô gặp được thầy – Học trò nhao lên.

Hình như học trò hiểu ý tôi nhanh hơn tôi nghĩ. Hoặc chúng không cần tôi phải giải thích bất cứ điều gì hay sao ấy. Mùa hè ấy là mùa hè xanh xao nhất của cô, ý lộn, xanh nhất. “Vậy còn em Hoa Hạ? Em là cô bé mùa hè, đúng không?” Tôi hỏi về cô bé lớp trưởng. Nhỏ nhắn, mong manh như cánh hoa hạ nhưng nồng nhiệt, đầy năng lượng, truyền lửa cho nhiều bạn trong lớp. Đó là cô bé lớp trưởng chuyên ngồi bàn chót này. Hoa Hạ, nhanh nhảu: “Thưa cô, em là cô bé nói dối ạ”. Vậy hôm nay mình chúc mừng sinh nhật em nhé. “Happy new year Hoa Hạ”, ý lộn, vừa nói vừa nhéo mắt, cô bé như hiểu ý: “Happy birthday Hoa Hạ”. Hôm nay em đẹp trai nhất lớp đấy nhé. “Đúng thế thưa cô, em sẽ hiểu ý cô là bạn trai của em là người chắc hẳn sẽ đẹp trai lắm ạ”.

-         Cô có nhiều mùa hè xanh thế ạ?

Các em ạ, khó nói lắm, mùa hè đẹp nhất ấy mà. Khó nói lắm. Mùa hè đẹp nhất là khi đang mùa hè, chúng ta đang ngồi đây, buổi học cuối cùng. Ngày mai chúng ta thành người xa lạ nhé. Cô đã xong hành trình cùng các em một đoạn đường rồi.

Không ngập ngừng, tôi nói: Ngày mai chúng ta chính thức thành người xa lạ.

-         Ý cô là các em đã trưởng thành, cần những giáo viên mới có thể hướng dẫn các em ở chặng đường mới, lớp 12 – Học trò nói.

-         Cô nghĩ là như thế. Hiện tại, thời điểm này là mùa hè xanh nhất, cho tới thời điểm này của cô. Nhưng cô rất hạnh phúc mỗi khi nhớ lại mùa hè 12 tuổi, 17 tuổi, 30 tuổi. Các em hiểu ý cô chứ!

-         Ý cô là mỗi mùa hè có một cái đẹp riêng?

-         Là thế!

Nhưng cô phải chọn, trong những mùa hè ấy, mùa nào ý nghĩa nhất trong các mùa hè ý nghĩa ấy. Một, duy nhất.

-         Câu hỏi của em có thể không có thì được không?

-         Ý cô là không có các từ: Đã, đang, sẽ…?

-         Phải. Lại nói về tiếng Việt. Ngữ pháp tiếng Việt thật tuyệt, chỉ thêm thêm các hư từ “đã, đang, sẽ” để chỉ thời gian: quá khứ, hiện tại, tương lai.

-         Dạ, là vậy.

-         Dạ, thưa em, vậy thì mùa hè ý nghĩa nhất với cô vẫn ở phía trước. Thỉnh thoảng tôi học cách của thầy tôi hồi đại học, đều xưng em với sinh viên. Gọi các sinh viên nữ là các “nàng Kiều”. Thầy luôn trân trọng học sinh của mình. Cách ấy rút ngắn khoảng cách thầy trò rất nhanh.

Mùa hè đẹp nhất? Tôi vẫn nợ các em câu hỏi mùa hè nào xanh nhất. Thực, phía trước, mùa hè phía trước chính là mùa hè đẹp nhất. Các em sẽ biết thôi, khi thêm vài mùa hè nữa sẽ trôi qua. Khi các em có mùa hè đầu tiên thời sinh viên….

Với cô, mùa hè xanh nhất vẫn đang…

Tôi thích ý tưởng này của mình quá chừng. Cậu học trò cũng gật gật nhẹ đầu. Tôi biết, cậu đã thỏa mãn cho điều cậu tò mò. Mọi điều tò mò chỉ được trả lời bằng một sự tò mò khác.

Thực ra, ý này của tôi đã có từ trước.

Ví như, người ta hỏi tôi quyển sách nào tôi yêu thích nhất? Quyển sách mà tôi yêu thích nhất vẫn chưa đọc, nhưng sẽ…

Ví như, huấn luận viên hỏi tôi, tôi thực hiện được nhiều tư thế yoga đẹp và độc, vậy tư thế yoga mà tôi yêu thích nhất là gì? Tôi vẫn chưa biết được, chưa thực hiện được, nhưng sẽ...

Ví như, tôi có nhiều nghề, vừa là người viết văn tự do, vừa là giáo viên dạy văn, vừa là hướng dẫn viên yoga, vậy nghề nghiệp nào tôi yêu thích nhất? Tôi vẫn chưa, nhưng sẽ…

Như tôi đã sống ở Nghệ, ở Đà Lạt, ở Biên Hòa, Bình Dương. Vậy nơi nơi tôi muốn sống nhất? Vẫn chưa nhưng sẽ…

Ai bảo tôi là cô giáo dạy Văn chứ. Hình như với tôi luôn ở phía trước. Mọi thứ.

     Cuộc đời cũng vậy mà, những câu hỏi tự nó đã có câu trả lời.

     Tôi biết, học trò sẽ mang theo ý nghĩa câu hỏi “Mùa hè xanh nhất” suốt những mùa hè!