CHUYỆN TÌNH LÁ MÉO

 Xưa, dưới chân núi Lang Bian có hai trang trại lớn. Một trang trại làm vườn, trồng rau quả, ao cá và nuôi heo là chủ yếu. Ngoài đám nhân công thì cô gái chính là lao động chính của trang trại heo.

Lớn lên, cô gái đã thấy mình ở đó, không gia đình, chỉ có đàn heo, ao cá và vườn rau làm bạn. May sao, trời ban cho cô nhã tính yêu thích động vật, cỏ cây và yêu lao động. Ngày nào cô không ra thăm vườn, bón cây tưới nước hay thái rau cho đám lợn, thả bèo cho đám cá ăn thì ngày đó cô thấy bầu trời như không có mặt trời, còn buổi đêm những vì sao chơi trò ú tìm mà vì sao nào cũng là kẻ đi trốn. Đối với cô gái, cuộc sống đẹp khi những con vật nuôi mà cô chăm sóc chúng được khỏe mạnh, những cây cối trong vườn không bị héo vì cô tưới cây bỏ sót hay bón phân cho chúng bị quá tay.

Cô gái xinh đẹp, đến nỗi lũ chim trong vườn cứ thấy cô là ngưng tiếng hót, lá trong vườn như kém xanh và hoa thì như nhạt màu, ngày như ngừng trôi. Những con gà con lợn đang nằm im trong chồng, nghe tiếng chích… cục… của cô là ngoan ngoãn dỏng tai, đưa mắt nhìn cô, con gà hay con heo nào đi ăn xa thì chúng phóng nhanh như lao về chuồng. Đôi khi, chúng mải nhìn cô chủ thân quen mà lãng quên việc chính của chúng là ăn, ăn cho chóng lớn để con xuất chuồng đúng vụ. Thậm chí chúng quên khuấy, nếu chỉ lo ngắm nhìn cô chủ xinh đẹp thì sẽ bị đồng bọn cùng máng ăn tục thừa cơ chén hết khẩu phần. Nhưng mà bầy heo như đánh đổi. Đánh đổi cả bữa ăn để được thấy cô chủ với dáng người như gió đang lung lay trên đám lá cây, mây đang uốn lượn ôm ấp núi. Đôi mắt đẹp của cô nhìn vào đâu, mọi vật như tan ra, chảy nhại ở đó. Tựa như cầm cục đá lạnh lấy từ trong tủ bỏ bên lò than. Lão chủ vẫn trả lời: “cha mẹ mi ở trong rừng sâu kia. Nhưng đi suốt ngày suốt đêm từ mùa trăng này sang mùa trăng khác, mùa xuân này sang mùa xuân khác cũng không gặp được”, khi cô hỏi về cha mẹ hay đại loại như cô sinh ra từ đâu.

0O0

Cách hàng rào bằng cây hèo cây mây dại gai chằng chịt mùa trổ hoa thơm ngậy nơi vườn trại cô gái sống và làm làm việc, có một trang trại khác của lão chủ khác. Bên đó cũng có một chàng trai người làm, mồ côi nghèo.

Lớn lên, chàng trai đã thấy mình là thợ vườn trong trang trại rồi, lão chủ chỉ nói “ta là ân nhân của mi, hãy làm những gì ta bảo” khi chàng trai muốn biết thân phận mình. Chàng trai không biết mặt mẹ, không biết tên cha. Nhưng trong giấc mơ thỉnh thoảng chàng trai cũng thấy hình bóng người đàn ông gọi cậu là con trai, xưng cha và gọi con nhưng ông ta luôn dấu mặt, ông ta luôn ngoảnh lưng về phía cậu như đang hướng về phía trước để từ cậu, để đi về thế giới bí ẩn, xa lạ của ông ấy. Chàng trai nhỏ con. Nhỏ đến mức không ai nhận ra chàng trai đã ngoài hai mươi. Ai cũng nghĩ chàng chỉ là đứa trẻ lên 10 mang khuôn mặt người lớn. Chàng trai dáng người còi cọc, đã còi, chàng trai lại thọt nhẹ, chàng bước đi hơi khiễng người trông ngồ ngộ. Làn da cậu rám nắng màu bánh mật. Bù lại, các đường nét trên khuôn mặt chàng càng nhìn càng thấy tuấn tú. Mới nhìn chỉ thấy nó có cái gì đó sáng, rạng. Đặc biệt là đôi mắt chàng biết cười nói và đôi môi đỏ với sống mũi thanh tú, cao ráo. Vầng trái vuông vức che bởi mái tóc lâu ngày không cắt trong như Tarzan. Chàng có hỏi về cha mẹ, lão chủ chỉ nói “Cha mẹ mi đã bị cọp tha trong rừng kia. Sâu lắm”.

Chàng trai có khuôn mặt thư sinh ấy, cũng như cô gái, không có tên. Ông chủ thì gọi cô là con làm vườn, chàng là thằng nuôi. Người khác thì dùng danh từ chung để gọi họ, là cô gái và chàng trai.

Họ tình cờ quen nhau trong một lần heo con phía chàng trai sổ chuồng chạy sang phía chuồng bên vườn nhà cô gái. Chàng trai bối rối:

-         Tôi xin lỗi cô chủ, con heo con nhà tôi nó mới cai sữa mẹ, nó phá quá.

-         Tôi... tôi chỉ là người làm thôi, như cậu, chàng trai thổi kèn lá hay thiệt hay ạ.

-         Cô… cô là người làm thật ư?.

Chàng trai lần đầu nhìn thấy cô, ngơ ngác đến quên cả việc chính là sang vườn cô bắt con heo con về. Chàng trai chợt thấy vết thương trên tay cô gái còn ứa máu: “Ôi, tay cô làm sao thế kia?. Nó cháy máu kìa. Để tôi hái lá mua cầm máu cho cô”. Nói rồi chàng trai qua bên hàng rào, hái lá mua bà vừa chạy lại vừa nhóm nhém nhai như các cụ bà nhai trầu. Chàng đưa tay từ miệng xuống chìa về phía cô gái “đây, cô chủ… à quên, cô gái! Hãy dịt nó vào vết thương sẽ cầm máu ngay”. Cô gái xúc động “chỉ là lỡ tay lúc cắt rau cho heo ấy mà”. Rồi cô chìa tay ra, tay chàng trai cứng cáp, giữ chặt vết thương chỗ tay cô gái, máu rỉ ra từ bã lá mua quyện màu nâu, màu tím pha đỏ. Hai ánh mắt gặp nhau, cô gái bối rối quay mặt, mặc kệ chàng trai ngỡ ngàng trước đóa hoa dại đẹp vẻ đẹp hoang dại là cô. Chàng chợt nghĩ, cô như ánh trăng kiều diễm đêm rằm tỏa ánh sáng huyền ảo khắp núi đồi. Cô như thiên thần mải chơi bỏ quên đôi cánh nên lạc ở vườn trần này lại là người làm vườn như mình sao?. Rồi họ tìm thấy sự đồng điệu khi nhận ra cả hai cùng là những kẻ mồ côi. Cô gái nhận thấy chàng trai không nhỏ bé, tật nguyền như hình hài anh ta mang, mà tâm hồn anh thật nhạy cảm, nhân ái và chín chắn, cương nghị như chính khuôn mặt kia. Cô gái đem lòng cảm mến, còn chàng trai đã tôn thờ nàng, từ khi lần đầu nghe tiếng nàng nói “tôi… tôi chỉ là người làm thôi”. Cảm nhận của chàng là cô như vì sao lạc lối rơi vào chàng. Như người chàng thường gặp trong mơ, hàng đêm vẫn đến canh giấc ngủ chàng rồi mỉm cười ra đi, không nói một lời nào.

0O0

          Mùa xuân nọ, khi hoa lan dại trổ bông trong rừng sâu, theo gió lộng tỏa ra khắp khu vườn của cô gái và chàng trai báo hiệu mùa xuân về thì trai gái người Lạch đến mùa hò hẹn. Họ hẹn nhau lên đỉnh Lang Bian xin thần núi cho họ được sánh bước để chở che cho nhau. Họ đánh xe ngựa ra phố sắm đồ cưới. Các cô gái khéo tay thì dệt áo cưới cho mình. Mùa hội đó, cô gái và chàng trai đều đã hai mươi có lẻ. Họ cũng khao khát được bên nhau mãnh liệt. Nhiều đêm trăng, khi cô gái nghe tiếng đàn lá hoặc tiếng sáo của người mình yêu véo von trong gió, bên dàn thiên lý thì cô nhẩm miệng hát theo: “chàng là dũng sĩ của rừng xanh. Ta yêu cách yêu cách chàng nhìn ta đắm đuối. Yêu nụ cười chàng như tiếng nước thác đổ xuống dòng suối… Yêu ánh mắt chàng như đọng sương để tắm cho bình minh. Yêu khuôn mặt sáng ngời hạnh phúc của chàng khi thấy ta. Từ ngày biết ta, tiếng kèn lá của chàng vang xa hơn, tựa như tiếng vang dội ngợi ca tình yêu của muôn trùng. Ta khao khát được ở bên chàng từng phút từng giây. Này hỡi ánh trăng sáng kia, hãy tới đậu trên vai chàng đi, theo chi ta mãi thế. Này hỡi tiếng gió véo von tấu lên vũ khúc của thiên nhiên kia, cứ nhảy nhót hoài không mỏi chân sao. Ôi, chàng là tất cả nụ cười và nỗi nhớ ngày đêm của ta”.

          Đến lúc một ngày không nghe tiếng kèn lá của chàng trai, cô gái thấy mình như người khác, bồn chồn trong dạ. Còn chàng trai, một ngày mà chưa được nhìn thấy cô gái, chưa được nghe tiếng cô nói cười thì chàng cho ngựa ăn rồi lại cho thêm lần nữa vì lãng quên.

          Gần tết, mùa hội đang chín, một mùa thu hoạch bội thu của trang trại cả rau quả và vật nuôi, cả vườn hoa và ao cá. Thậm chí cả những cây cối xay gió cũng xanh mướt hơn những mùa khác, như được ươm màu của hạnh phúc. Chàng trai biết lão chủ trại vui vẻ vì bán buôn mùa hội được giá, chàng canh hôm lão xuất chuồng cả đàn heo hàng trăm con một lúc, tỏ ý khoắn khúy: “con đã ở cho nhà ông từ nhỏ. Nay chỉ xin ông cho con cưới vợ. Cô gái nuôi heo vườn bên, chúng con yêu nhau tha thiết như cây yêu đất, như bướm yêu hoa, như những chiếc lá yêu cành…”. Chàng trai còn định xin lão chủ góc vườn móm cuối khu trại để dựng một chòi trú nắng tránh mưa và làm chỗ mưu sinh, nhưng chưa kịp nói lão chủ trại đã hục hặc ngắt lời: “không được, ngươi phải làm cho ta đến mươi mùa xuân nữa”. Chàng trai năn nỉ thêm nhưng vô ích, “ai sẽ trông nom trại cho ta”. Nói rồi lão quay đi, bỏ lại chàng trai buồn rũ ra như đám cây trong vườn mắc mùa sương muối nặng.

          Rồi chàng trai nói với cô gái, biết đâu cô sẽ xin được lão chủ của cô, với lại lão chủ của cô và của chàng trai vốn là chỗ làm ăn thân tình, biết đâu ông ta nói đỡ cho hai người. Cô gái bày tỏ ý nguyện với lão chủ của cô, lão nói “ta mà để cho mi đi theo thằng oắt con đó ạ. Mi cứ ngồi đó mà chờ… khi nào ánh mặt trời quên mọc phía sớm mai, khi nào đỉnh Lang Bian kia trụi lá và toàn bộ gốc thông đều chọc lên trời, ta sẽ để mi theo hắn”. Cô gái ôm nỗi đau vào lòng, thủ thỉ với núi rừng “giàng ơi, sao giàng không cho con một lần được toại nguyện. Nào con có mơ ước hoàng tử giàu sang phú quý đâu. Chỉ là một anh làm vườn có trái tim chảy máu nóng thôi. Giàng ơi, xin cho con được làm vợ của chàng”.

Nàng nhìn lên bầu trời kêu than, bỗng nàng thấy đàn chim di trú đã về, nàng chạy thẳng sang vườn chàng trai, nàng reo lên: “ta biết rồi. Chàng ơi, lão chủ không tác thành cho chàng và ta nhưng cha mẹ của chàng và cha mẹ ta, họ nhất định ủng hộ”, “vậy chúng ta đi tìm họ”. “Nhưng nàng biết đấy, lão chủ đã nói cha mẹ ta đã bị cọp tha vào rừng sâu rất sâu”. “Còn cha mẹ ta, họ cũng ở trong rừng. Lão chủ trại cũng nói với ta vậy, khi ta hỏi về họ”. “Thế chúng ta ta sẽ đi tìm họ”, cả hai cùng nói, rồi mắt nhìn vào mắt, tay họ đan vào tay dưới ánh mặt trời chới với phơi lung linh trên tầng lá chuối nõn nà màu ngọc bích. Chàng trai nói thêm “nếu được, ta xin nối sào chọc những vì sao lấp lánh trên trời kia xuống cho nàng bầu bạn, nói chi vào rừng cùng nhau”, mắt họ nhìn nhau, đắm đuối.

Tối đó trăng sáng, cô gái và chàng trai đi khắp hai trang trại cúi chào tạ lỗi với từng góc vườn, gốc cây, con vật nuôi tới mờ sáng. Những vì sao trên trời như nghe được lời thủ thỉ của hai người dành cho cây cỏ, vật nuôi cũng chạnh lòng rụng xuống đậu trên thảm cỏ, ngọn cây nhấp nhánh như có hai bầu trời. Họ như đang ở thiên đường xung quanh ngàn vạn vì tinh tú. Rồi họ ra đi vào sáng sớm, khi lớp sương mờ đang đọng trên đuôi những chiếc lá trầu bạc màu chờ ánh nắng đến chở những hạt sương bay về nơi chúng đã đến. Chàng trai nói với cô gái “Vòng đời của chúng ta cũng như những hạt sương vậy này, đêm thì đọng trên lá, ngày ra thì bay lên trời rồi lại nhỏ xuống lá vào đêm và hóa thành những hạt sương”. “Tại sao chúng ta không đi kiếm tìm nguồn cội của mình, đến tận những dòng suối?”. Họ đâu biết, những dòng suối cũng đổ nước về bụng mẹ mênh mông là biển cả. Cũng như họ đâu biết trong núi rừng kia, không những cha mẹ họ không thể sống trong đó mà núi chồng lên núi. Chỉ có cỏ cây hoang dại mới sinh sống được.

Họ dắt tay nhau vào rừng từ hôm trăng còn méo mó như lưỡi liềm mà đến khi trăng tròn, rồi trăng khuyết rồi tàn hẳn vẫn chưa tìm ra được cha mẹ của mình. Núi lại chồng lên núi, khe suối, dãy đá đen ven suối dẫn họ đến một thế giới của tự nhiên. Ở đó mọi thứ đều heo hút. Rồi họ đi đến cuối dãy núi để lên đỉnh cao nhất. Hai người nghĩ rằng cha mẹ họ, có thể ở trên đỉnh núi cao đó. Nhưng đi mãi họ không tới được đỉnh núi. Họ chặt thân nứa nằm nghiêng trong rừng kiếm nước đọng uống, thứ nước ứ trong thân cây nứa khiến họ càng uống càng thấy khát. Khát khô. Đi mãi họ gặp một dòng suối từ núi chảy ra nhưng không uống được nước. Nước có màu váng đỏ, váng xanh. Băng qua con núi khác.

Họ tới con suối khác, suối này rộng, nước trong veo. Cô gái đã mệt, đôi chân đã tưa máu vì đường rừng. Cô ngồi nghỉ lại bên suối nước, nơi cô có thể soi bóng mình dưới mặt nước trong veo. Còn chàng trai đi kiếm quả cho cô gái ăn. Chàng theo con suối đi mãi, đi mãi. Đến tận ngọn của con suối, nơi bắt đầu của dòng suối là từ mạch nước chảy từ đỉnh ngọn núi cao nhất. Chàng trai thấm mệt, rồi mệt lử, kêu “giàng ơi, con không thể để cô ấy ở đây một mình. Con còn phải đưa cô gái của con đi tìm cha mẹ của chúng con để xin họ tác thành cho hôn nhân của chúng con. Con biết họ ở trong núi rừng này”. Rồi chàng kêu, “n…à…n…g…ơ…i…!”. Tiếng kêu làm cho tận cuối dòng suối, cô gái đang ngủ choàng tỉnh giấc, nàng kêu thất thanh “c…h…à…n…g…ơ…i!”.

Đất trời linh thiêng, núi rừng hùng vĩ như nghe được lời nguyện cầu của chàng trước khi gục xuống nơi đầu ngọn suối đã cho thân chàng hóa thành cây có màu trắng hồng, hơi giống với màu của lá chuối non ở phần đọt, khi nó đang nằm trong bẹ chuối nhưng hồng hơn. Lá nó có hình một nửa trái tim, cây lạ đó theo dòng nước, trôi xuôi tới chỗ cô gái đang ngồi chờ chàng trai thì mắc lại phía gần cô gái, sinh sôi ở đó. Cô gái thấy cây lạ, hái lá ăn thì thấy vị chua mát. Cô ăn hết lá này cây lạ lại mọc lên lá khác. Vừa ăn vừa gọi chàng trai. Cô ngồi chờ chàng trai mãi ở đó, đến mùa thu thì cô héo hon nằm xuống mãi ở đó.

0O0

          Cuối mùa trăng đó, người làng vẫn đi tìm cô gái và chàng trai. Họ đi mãi, tìm cả tuần cũng chẳng thấy. Họ chỉ thấy trong rừng xuất hiện một loài cây lạ, sinh tán rất nhiều ven khe, tỏa lên tận đỉnh núi Lang Bian. Thứ cây có màu hồng trắng phớt, lá của nó lá nào cũng như lá nào, có hình hai nửa trái tim ghép vào nhau thành hình trái tim bị bóp méo. Mọi người nhìn thấy chiếc lá méo mó, nghĩ đến thân hình hơi khiễng của chàng trai; nhìn thấy màu xanh pha hồng lại như pha trắng lại nghĩ đến làn da cô gái. Vẻ đẹp cô gái. Lá méo nhìn thì méo mó, lệch lạc nhưng mà trông kĩ nó bổ sung cho nhau. Nửa lá lệch bổ sung cho nửa lá lệch khác trông rất hài hòa. Như hai nửa trái tim. Như hai người đang ôm ấp nhau. Người ta nói cây lá méo sinh tán lên tận đỉnh núi cao nhất, vì nó đang đi tìm kiếm cái gì đó. Hái lá ăn thì thấy vị chua như chúa tể của các loài chua. Rồi họ dùng lá nấu canh chua cá mát bắt từ suối thành món canh chua cực ngon. Dân làng linh tính được điều gì đó, thôi kiếm tìm hai người và từ đó gọi cây lạ ấy cây lá méo hay cây méo. Chuyện tình lá méo có từ đó. CAO KHOẢNG HƠN MỘT GANG TAY

Câu chuyện trên tôi nghe từ hướng dẫn viên du lịch, chị Blui Cil ở làng Lạc Dương, Lâm Đồng, trong đoàn leo núi; câu chuyện cứ ám ảnh tôi mãi, xin chép lại để hầu các bạn chưa nghe, chưa biết, chưa nếm lá méo trên núi Lang Bian. Nếu bạn đến đỉnh cao nhất của rừng quốc gia Bidop Núi bà, đỉnh cao nhất của cao nguyên Lâm Viên, Lang Bian núi, đến đoạn cuối cùng của để leo lên tận đỉnh núi ông, bạn chắc chắn được nhìn thấy và nếm vị chua của loài cây không có lá nào mang hình hài tròn trịa này.

Đoàn khách leo núi chúng tôi nghe hết câu chuyện thì cũng leo gần tới đỉnh núi Lang Bian. Bảng chỉ dẫn đường chỉ mũi tên đi lên, và biển báo “đỉnh Lang Bian, cách 3 trăm mét”. Chị hướng dẫn đưa tay hái lá cây có màu hồng trắng nhạt, đây là lá méo. Mọi người nếm thử, vị chua chua đến chúa tể của loài chua. Một du khách tỏ ý mang cây lá méo về vườn nhà trồng, nhưng chị Blui Cil nói nó không sống ở vườn nhà đâu.

Mỗi sinh loài đều mang trong nó những câu chuyện thú vị.

HỌC TRÒ ĐẶC BIỆT

Xăn tay áo lên, cũng được nhưng đừng quá khửu tay. Gập nếp cho gọn. Hoặc là thả xuống.

Được một chút, em lại xắn tay lên. Là học sinh cá biệt mà, cách bận áo cũng chẳng giống ai nữa.

Tôi gọi em lên bục giảng, kêu em lại gần bàn giáo viên, “đưa cánh tay đây cho cô”. Em nghiêng cánh tay qua cho tôi. Tôi tự tay, từng nấc một tháo áo tay em xắn, một nếp gấp, hai nếp rồi ba. Cuối cùng những nếp gấp cũng đã trở về trạng thái bình thường nhưng nó không được phẳng phiu. Nhìn lưng áo, cổ áo em tôi biết, mẹ em đã chu đáo ủi cho em đến từng nếp áo đến trường. Quần áo em luôn chỉnh chu nhưng cá tính trong em quá mạnh.

          Chút lại thấy em xắn lên. Như thói quen. Như không thể chịu được tay áo dài. Nói riết rồi thôi. Nhưng tôi vẫn tiếp tục gọi em lại, từng nấc thả tay áo xuống cho em. Em cười. Tôi cũng cười. Rồi tôi nói “Em thấy nụ cười cô lúc này xinh không?”, “Dạ có”. “Mỗi nấc tay áo em xắn lên, là một lần nụ cười thôi nở. Em nhớ đó”. Từ đó, mỗi lần thấy tôi từ xa, em đều xắn thả tay áo xuống rồi mới lại chào. “Như vậy là em đang không công bằng với chính em đó. Em quá ưu ái cô, mà quên mất, chính em còn cần được em trân trọng hơn”. Rồi thôi, em thôi xắn tay áo từ đó, thay vào đó là áo tay ngắn.

Mãi sau này khi em trở lại thăm trường khi đã là sinh viên năm 2, nhắc lại chuyện tay áo, em mới “thú nhận”: “Tại hồi đó em mê cách cô nhìn em vừa trách móc, vừa dỗ ngọt, vừa chăm sóc chu đáo như mẹ. Cô nhìn em rồi gọi em lại gần “Đưa tay đây…” rồi cô từ từ, nhẹ nhàng thả tay áo xuống cho em.

Tôi muốn xin lỗi em, vì đã ghi vào sổ đầu bài: “Chậm tiến bộ”. Thì ra, là em thiếu sự chăm sóc ân cần. Ra là em có mẹ nhưng mẹ chưa bao giờ làm thế với em.  Tôi thấy mình cần làm bạn, cần thấu hiểu các em nhiều hơn nữa, thay vì trách phạt, dò xét các em sao thế này, sao thế kia.

Đạt, nhanh nhẹn, thông minh, thích chơi trội. Em luôn nói chuyện, nhất là những giờ học em không thích. Nhiều giáo viên nhắc nhở tôi quyết định đổi chỗ em, em nhất quyết không chịu chuyển chỗ. Tôi đã

Học sinh lưu ban, các cô đều buông. Níu không được, dụ không được thì buông. Chẳng lẽ đuổi học em. Phá phách và dụ dỗ các bạn khác phá phách. Siêu quậy là biệt danh của Phát. Giờ ngoại khóa, các tôi mang hạt dưa cho các em cắn giờ giải lao. Phát cũng cắn, nhưng không cắn ăn mà gom lại, rồi mang tới cho tôi. “Lần đầu tiên cô được có người cắn hạt dưa cho ăn đó. Cám ơn Phát”. Thực ra thì sau vẻ ngoài bất cần, em lại rất tình cảm. Chỉ là mọi người quen nhìn em là học trò cá biệt. Chỉ là em thích chống đối. Ai chẳng thích được quan tâm, có lẽ thầy cô quan tâm em chưa phải cách nên em chưa tiến bộ.

MÙA HÈ XANH XANH

Tiết học cũ, lúc nắng xuyên ánh sáng xanh qua rèm xanh cửa sổ từ hướng tây, vạt gió thổi bạt cả tán bàng trước lớp, trò bỗng đổi hướng mắt, hỏi tôi câu hỏi “mùa hè nào của cô xanh nhất?”. Tôi cười cười, thật lòng.

Như một dây điện nối tất cả những mùa hè. Tất cả xẹt ngang qua đầu tôi. “Ý em là có nhiều mùa hè đẹp, ý nghĩa, nhưng có một hè mùa nào đó hơn cả thế. Phải không?”. Tôi hỏi ngược em, để có thêm thời gian cho mình sy nghĩ”. “si nghĩ”. Phải, có những lúc ta thật bế tắc đó là lúc ta không suy nghĩ mà si nghĩ, bởi càng nghĩ càng si mà thôi.

Học sinh gật đầu, tôi căng nhưng tôi lại thẳng.

Căng thẳng ư, chỉ cần thư giãn là xong.

Tôi biết cách.

Đó là mùa hè cách đây 20 năm, lúc cô bằng tuổi các em bây giờ. Không học thêm, hồi ấy chưa có hoa trái mùa mang tên học thêm. Các thầy cô của tôi sau giờ dạy ở trường họ không dạy thêm ở nhà. Ở trường cũng chẳng có học thêm buổi chiều mang tên giả học phụ đạo.

Học sinh thời cô làm gì vào buổi chiều, suốt thời phổ thông, hàng chiều?

Học sinh nói leo “chơi game”, “chat zalo”, “truyện ngôn tình”.

Các em vui tính. Thời cô có internet thì… chao ôi – tôi xuýt xoa, ngưng nói. Ngưng thở. Tôi nín thở mỗi khi cần khoảng lặng. Một vài phút.

Lao động. Ý cô là cha mẹ cô làm gì thì tụi cô làm việc đó: đi cấy cùng mẹ, nhổ cỏ, hồi cô còn nhỏ, khoảng cấp tiểu học thì làm nông tự nhiên, chưa sử dụng thuốc diệt cỏ phân bón hóa học như bây giờ.

Các em đã bao giờ ngồi trên lưng trâu chưa? – Chưa. Nhưng không đâu cô. Dơ lắm.

Tuổi thơ tụi cô, đứa nào chẳng là bạn, làm bạn với một anh trâu. Nằm trên lưng trâu, đọc nghêu ngao vài trang có chữ: sách giáo khoa, báo cũ vớ được đâu đó, vở ghi bài học trên lớp, vài quyển sách cũ.

Tôi lại nín thở.

… làm thuê: đi hái chè, ngày 10 ngàn, nửa buổi 5 ngàn.

Vậy là ba mươi năm qua, giá trị của tờ tiền đã tăng lên gấp 10 lần. Gì nữa, khoảng 20 xôn xao trước thôi, ngày công lao động phổ thông là 10 ngàn, giờ quân bình 100 ngàn.

Nhưng nhiều thứ thì… tốc độ nhanh hơn gấp en-nờ lần. Thông tin chẳng hạn. Thời cô, con cái đi học xa, biên thư thăm sức khỏe cha mẹ mất 1 tuần. Còn ngày nay, mất một giây kết nối.

Tiết cuối, nên học trò khoái lắm. Những bộ cờ tướng, trò Rubi, bài tự chế. Học trò lấy giấy trong vở, xé ra làm quân bài, đánh, ghi điểm để “xử đẹp” nhau như những quý ông quý bà.

Nhìn các em hồn nhiên, tôi nhớ lại mình cũng có thời như thế, kể cho các em nghe. Ngày đó, cô hay chơi với con trai. Đá bóng là món cô khoái chơi cùng nhóm bạn trai. Bóng là trái bòng. Trái bưởi đó em. Tăng nhiệt độ bằng cách cho trái bưởi tắm nắng hoặc hơ lửa, hoặc dùng năng lượng của tay, tạo ra trái bóng bằng bưởi cực dẻo. Đá hoài không tan. Chỉ có teo… Một lần bị thầy bắt vì luật cấm chơi bóng trên sân trường. Tụi cô… tính cách lách luật, đá bóng bằng… dép tổ ong. Vèo… chân xút xa nào quá mạnh, vườn hoa trước lớp thương tích nặng. Tàn phế luôn được ý. Bj thầy gọi vô văn phòng phạt, “Ai cho phép các em đá bóng trên sân trường”, “tụi em đá… dép, không đá bóng ạ”.

Sau vụ đó, luật cấm đá bóng trường cô thêm điều khoản.

-         Thưa cô, ai là chân xút xa khiến vườn hoa hóa anh thương binh kia ạ? – Học trò hỏi vội.

-         Tất nhiên, cú đó không phải là… cô rồi!

-         Nếu là cô, em mời cô về đội… của em… liền ạ!

Mùa hè xanh nhất hồi đó, cô thích được trèo lên cây chơi với đám cây. Cây ổi, hoa trắng, mọi cây có hoa cô đều thích - thân dẻo dai vô cùng. Cô trèo lên, như chú bé. Chơi hoa ổi chán chê, tóm lấy một cành ổi, đu xuống bằng cành ổi biết uốn dẻo ấy. Trò này mạo hiểm, nhưng trong mạo hiểm đã chứa sự an toàn. Cành chịu không nổi sức nặng sẽ cúi xuống, hất người xuống, lại bật vút lên như chưa từng cúi xuống. Vươn thẳng, vút cao, ngạo nghễ, như thế.

Đó là mùa hè cách đây 10 năm, lúc cô bằng tuổi các em 10 năm trước. Ước mơ! Đó là thứ đẹp nhất trong cuộc sống. 17 tuổi như các em bây giờ cô ước được đọc và được viết mãi mãi. Rồi cô thi vào trường Viết văn Nguyễn Du. Rớt. Cô thi lại sư phạm. Rớt. Cô học tổng hợp, làm nhà nghiên cứu văn học. Vậy là cả đời được đọc và được viết y như ý mơ ước tuổi 17 nhỉ.

Trở lại với mùa hè nào xanh nhất.

Đó là mùa hè cách đây 1 năm, cô lấy chồng. Đó là một mùa hè ý nghĩa. Khi mình trưởng thành. Cô đã nghĩ mình sống độc thân. Sống độc thân cô mới có thể trọn vẹn với ước mơ của mình, được đọc và được viết. Có gắn bó với ai cô nghĩ họ cũng sẽ cô đơn thôi. Và rồi cô gặp người bạn mà ngay trang bìa đã lôi cuốn cô. Cô thích cái bìa sách ấy. “Ý cô là vẻ ngoài của chồng cô ạ?”. Học trò nhao lên. Tôi chỉ biết cười trừ.

Nhà cô, chị gái cô, độc thân.

Nhà cô, anh trai cô, độc thân.

Nhà cô, dì cô, độc thân.

Cô đã từng nghĩ mình cũng thế, cho đến khi cô…

-         Cô gặp được thầy – Học trò nhao lên.

Hình như học trò hiểu ý tôi nhanh hơn tôi nghĩ. Hoặc chúng không cần tôi phải giải thích bất cứ điều gì hay sao ấy. Mùa hè ấy là mùa hè xanh xao nhất của cô, ý lộn, xanh nhất. “Vậy còn em Hoa Hạ? Em là cô bé mùa hè, đúng không?” Tôi hỏi về cô bé lớp trưởng. Nhỏ nhắn, mong manh như cánh hoa hạ nhưng nồng nhiệt, đầy năng lượng, truyền lửa cho nhiều bạn trong lớp. Đó là cô bé lớp trưởng chuyên ngồi bàn chót này. Hoa Hạ, nhanh nhảu: “Thưa cô, em là cô bé nói dối ạ”. Vậy hôm nay mình chúc mừng sinh nhật em nhé. “Happy new year Hoa Hạ”, ý lộn, vừa nói vừa nhéo mắt, cô bé như hiểu ý: “Happy birthday Hoa Hạ”. Hôm nay em đẹp trai nhất lớp đấy nhé. “Đúng thế thưa cô, em sẽ hiểu ý cô là bạn trai của em là người chắc hẳn sẽ đẹp trai lắm ạ”.

-         Cô có nhiều mùa hè xanh thế ạ?

Các em ạ, khó nói lắm, mùa hè đẹp nhất ấy mà. Khó nói lắm. Mùa hè đẹp nhất là khi đang mùa hè, chúng ta đang ngồi đây, buổi học cuối cùng. Ngày mai chúng ta thành người xa lạ nhé. Cô đã xong hành trình cùng các em một đoạn đường rồi.

Không ngập ngừng, tôi nói: Ngày mai chúng ta chính thức thành người xa lạ.

-         Ý cô là các em đã trưởng thành, cần những giáo viên mới có thể hướng dẫn các em ở chặng đường mới, lớp 12 – Học trò nói.

-         Cô nghĩ là như thế. Hiện tại, thời điểm này là mùa hè xanh nhất, cho tới thời điểm này của cô. Nhưng cô rất hạnh phúc mỗi khi nhớ lại mùa hè 12 tuổi, 17 tuổi, 30 tuổi. Các em hiểu ý cô chứ!

-         Ý cô là mỗi mùa hè có một cái đẹp riêng?

-         Là thế!

Nhưng cô phải chọn, trong những mùa hè ấy, mùa nào ý nghĩa nhất trong các mùa hè ý nghĩa ấy. Một, duy nhất.

-         Câu hỏi của em có thể không có thì được không?

-         Ý cô là không có các từ: Đã, đang, sẽ…?

-         Phải. Lại nói về tiếng Việt. Ngữ pháp tiếng Việt thật tuyệt, chỉ thêm thêm các hư từ “đã, đang, sẽ” để chỉ thời gian: quá khứ, hiện tại, tương lai.

-         Dạ, là vậy.

-         Dạ, thưa em, vậy thì mùa hè ý nghĩa nhất với cô vẫn ở phía trước. Thỉnh thoảng tôi học cách của thầy tôi hồi đại học, đều xưng em với sinh viên. Gọi các sinh viên nữ là các “nàng Kiều”. Thầy luôn trân trọng học sinh của mình. Cách ấy rút ngắn khoảng cách thầy trò rất nhanh.

Mùa hè đẹp nhất? Tôi vẫn nợ các em câu hỏi mùa hè nào xanh nhất. Thực, phía trước, mùa hè phía trước chính là mùa hè đẹp nhất. Các em sẽ biết thôi, khi thêm vài mùa hè nữa sẽ trôi qua. Khi các em có mùa hè đầu tiên thời sinh viên….

Với cô, mùa hè xanh nhất vẫn đang…

Tôi thích ý tưởng này của mình quá chừng. Cậu học trò cũng gật gật nhẹ đầu. Tôi biết, cậu đã thỏa mãn cho điều cậu tò mò. Mọi điều tò mò chỉ được trả lời bằng một sự tò mò khác.

Thực ra, ý này của tôi đã có từ trước.

Ví như, người ta hỏi tôi quyển sách nào tôi yêu thích nhất? Quyển sách mà tôi yêu thích nhất vẫn chưa đọc, nhưng sẽ…

Ví như, huấn luận viên hỏi tôi, tôi thực hiện được nhiều tư thế yoga đẹp và độc, vậy tư thế yoga mà tôi yêu thích nhất là gì? Tôi vẫn chưa biết được, chưa thực hiện được, nhưng sẽ...

Ví như, tôi có nhiều nghề, vừa là người viết văn tự do, vừa là giáo viên dạy văn, vừa là hướng dẫn viên yoga, vậy nghề nghiệp nào tôi yêu thích nhất? Tôi vẫn chưa, nhưng sẽ…

Như tôi đã sống ở Nghệ, ở Đà Lạt, ở Biên Hòa, Bình Dương. Vậy nơi nơi tôi muốn sống nhất? Vẫn chưa nhưng sẽ…

Ai bảo tôi là cô giáo dạy Văn chứ. Hình như với tôi luôn ở phía trước. Mọi thứ.

     Cuộc đời cũng vậy mà, những câu hỏi tự nó đã có câu trả lời.

     Tôi biết, học trò sẽ mang theo ý nghĩa câu hỏi “Mùa hè xanh nhất” suốt những mùa hè!

                                           

LỜI PHÊ ĐI CÙNG NĂM THÁNG

1.     Khi tôi là học sinh

12 năm đi học, tôi có rất nhiều lời phê học bạ. Nhưng chỉ có một lời phê duy nhất, tôi mãi nhớ. Đó là lời phê của Thầy giáo chủ nhiệm, cũng là người Thầy dạy tôi môn Văn, năm lớp 12, dù không phải đó là lần đầu tôi được giáo viên dạy Văn chủ nhiệm.

Tôi còn nhớ lời phê ấy: “Tính tình dịu dàng, trung thực, ít nói.

Có tâm hồn văn, nội tâm phong phú, kiến thức là nguồn khám phán không mệt mỏi.

          Hăng say tìm tòi, học hỏi. Sức khỏe tốt. Chí hướng phấn đấu rõ ràng”.

          Lời phê ấy tôi thích vì Thầy tôi đã nhận xét rất đúng, về tôi. Thích hơn nữa vì tôi Thầy hiểu cả những điều tôi không nói.

          Tôi đã tự hỏi mình “sao Thầy hiểu về mình nhiều thế”. Cho đến khi đi làm được 4, 5 năm thì tôi nhận ra, người sâu sắc họ chỉ nhìn, nghe là hiểu không cần ta phải nói.

          Lời phê học bạ, mỗi lần bí chuyện tôi lại hỏi người bạn của mình về nó. “Lời phê học bạ nào mà bạn thích nhất?”.

          Tôi nhận ra, có nhiều người rất tuyệt, nhưng chẳng nhớ lời phê học bạ nào vì trong mắt giáo viên của họ học sinh nào cũng có phẩm chất và năng lực, thái độ, tính cách như nhau. Cả nỗi lực cũng như nhau luôn. Đại loại như “học giỏi/khá/trung bình; hạnh kiểm tốt; tham gia tốt các phong trào”. Nghĩa là khoảng 80 phần trăm sẽ có lời phê học bạ giống nhau. Họ không nhớ cũng phải thôi. Vì điều thầy cô giáo của họ phê đúng, cho hầu như tất cả học sinh.

Trong khi, mỗi học sinh là duy nhất. Ngoại hình, hữu hình thế còn riêng. Nói chi đến tính cách, vô hình, bí ẩn. Nhưng giáo viên nhận xét như nhau, lạ chưa.

          Tôi thì tôi nhớ rõ, nhớ mãi, và yêu lời phê của Thầy tôi, năm cuối cấp 3 lắm lắm luôn. Vì nhận xét của Thầy không thể ghi vào học bạ của bất kì bạn nào lớp tôi. Có lẽ, không cần xem họ tên, mà, chỉ cần đọc lời phê của Thầy chủ nhiệm cả lớp sẽ nhận ra “chân dung” tôi. Và, chủ nhân của lời phê ấy, duy nhất, và phải là tôi, Trần Thị Thanh, lớp 12 S.

Cảm ơn Thầy Lê Anh Tuấn trường THPT Anh Sơn 1. Người Thầy có tâm thì lời phê không thể vô hồn. Tôi nhận ra.

Nhưng, những người có tâm lại khó bám trụ với nghề. Thầy đã chuyển ngành 8 năm sau, sau khi tôi tốt nghiệp. Giờ đã hơn 10 năm… Thầy không đứng lớp. Giọng nói Thầy, trầm, vang, cao. Giọng nói mà thầy cất bài “Điều giản dị” trước toàn trường ngày lễ ai cũng trầm trồ ấy… thôi đành giữ cho riêng kí ức vậy!

          Chúng ta có nhiều thầy cô giáo trong đời, nhiều lời phê của họ nhưng không có nhiều lời phê để chúng ta nhớ, không nhiều những lời phê như tiếng nói bên trong của chúng ta. Không nhiều những lời phê như tiếp thêm sức mạnh cho ta mỗi khi ai đó chưa hiểu ta, hoặc hiểu nhầm ta. Ừ thì, có người không hiểu ta, thường thôi vì đâu đó có người hiểu cả những người ta không nói mà. Nên, cần lắm những giáo viên phê học bạ không coi học bạ chỉ là thủ tục hành chính, mà xem nó như một tấm gương cho một tâm hồn.

          Tôi nhận ra, chúng ta có nhiều lời phê trong vài quyển sổ học bạ, nhưng chỉ những lời phê có tâm mới đi cùng năm tháng. Chỉ những lời phê có tâm mới đi cùng năm tháng, tôi muốn nhấn mạnh.

2.     Khi tôi là giáo viên

Khó hơn cả việc khó nhất trong chuyên môn của người giáo viên là chủ nhiệm lớp.

Đây là việc kiêm nhiệm khó hơn chuyên môn. Vì chuyên môn ta được đào tạo, học tập, thực hành bài bản bằng cả tình yêu và năng lượng suốt thời thanh xuân; còn chủ nhiệm lớp là việc mới. Nếu thực hành thời thực tập cũng chưa có nhiều kĩ năng.

Khi làm chủ nhiệm, ta nhớ lại thầy ta, đồng nghiệp ta, những người thầy trong những bộ phim ta đã xem… để làm giáo viên chủ nhiệm.

Theo thời gian, ta tự có kinh nghiệm chủ nhiệm cho riêng mình.

Cuối năm là khoảng thời gian cực nhất của giáo viên chủ nhiệm. Vì giấy tờ, sổ sách. Cực vì nó đòi hỏi tính chính xác cao.

Thực tế, từ ngày tốt nghiệp phổ thông tới nay, tôi chưa bao giờ sử dụng dù chỉ một lần đến quyển sổ học bạ. Nhưng nó quan trọng với tôi. Đôi khi buồn tôi lại mở nó ra xem. Nó cũng quan trọng với nhiều người. Có người sổ học bạ rất đẹp về kết quả học tập, như mơ nhưng cuộc đời chẳng như thế. Và ngược lại. Nên, học và hành tuy hai mà một, tuy một mà hai. Trường học và trường đời vẫn không thể là một.

Khi tôi phê học bạ, tôi nhớ lại lời Thầy tôi phê cho tôi.

Tôi phải phê làm sao để học trò thấy được chính em trong đó. Thấy được có người rất hiểu mình, dù sau này cạnh các em, luôn có ai đó hiểu sai về em. Rằng em không bao giờ cô đơn.

Năm nay, tôi có 02 ngày cho cả giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn hoàn thành học bạ. Nghĩa là, giáo viên chủ nhiệm phải làm trong khoảng hơn 1 ngày với 30 học sinh, 30 tính cách, 30 con người, 30 số phận, 30 cuộc đời. Làm sao để chính xác, đủ, có tính giáo dục trong lời phê học bạ với khoảng thời gian eo hẹp đó.

Để nhận xét một học sinh bất kì, tôi dành khoảng 5 phút, hình dung nhanh, tái hiện lại tất cả những gì về em đó mà tôi còn ấn tượng, trong đầu. Những tiết học thường khuôn khổ, hỏi bài, học bài các em cũng chỉ trả theo hình thức nên nơi thể hiện phần nhỏ tâm hồn các em. Nơi tự do nhất, như tiết lao động, là nơi thể hiện rõ hơn cá tính của các em. Là tiết học tự chọn, mà trong chương trình chẳng có tiết học tự chọn nào. Khó quá! Hỏi thêm bạn bè em, giáo viên bộ môn khác, tự em nhận xét. Chưa đủ. Tôi buộc phải hình dung lại tất tần tật những hình ảnh của em, trong đầu mình.

Ví dụ, với N.P.P, học sinh cuối cùng của lớp, tôi hình dung lại: giải khuyến khích Toán Lương Thế Vinh, Giải nhì Toán Casio, Giải hai Kim cương Lý; Thứ 3 cuộc vì tháng Olympia; Bí thư đoàn tiêu biểu tỉnh…

Phê gì trong học bạ em khi học lực em Giỏi. Hạnh kiểm tốt. Nhiều thành tích trong học tập. À, em chọn mình là nhà leo núi. Em đã đạt thành tích tốt. Vậy khả năng đặc biệt của em chính là tự lựa chọn, tự học. Tôi nhớ lại những câu hỏi phản biện trong giờ học của em làm tôi phải tự chỉnh lại chính mình. Như khi tôi nói nhân vật Sherlock Holmes từng nói “Đối với một bộ óc lớn không có gì là nhỏ”. Em đã nói, “cô ơi, đó là lời của nhân vật hay tư tưởng của nhà văn Arthur Conan Doyle?”.

Tôi phê những gì đây? Cuối cùng, tôi phê “Nếu tiêu chí để đánh giá một học sinh ưu tú là khả năng tự học và tự học không ngừng thì em là học sinh đó.

Tư duy phản biện tốt. Đó là khuyết điểm và cũng là ưu điểm lớn”. Tôi biết, em đủ thông minh để hiểu, “tư duy phản biện là khuyết điểm” là sao. Muốn phát triển ở xã hội này cần tư duy phản biện ấy không. Em sẽ sử biến ưu điểm ấy thành ưu điểm thực sự ra sao.

Nhìn đồng nghiệp đã phê năm lớp 10, họ quá chuyên nghiệp. Họ coi phê học bạ như một thủ tục hành chính “Chăm ngoan. Học tốt”. “Có cố gắng. Cần cố gắng hơn nữa”. Tôi tự hỏi em học sinh đó chăm ngoan hay là thụ động. “Học tốt”, là em học tốt cả 12 môn? “Có cố gắng” là cố gắng về vấn đề gì? Học tập hay lao động, hay tham gia phong trào? “Tương tự, “Cần cố gắng hơn nữa” là cố gắng về tất cả mọi mặt hay là một mặt nào đó?

Nói chung, 80 phần trăm giáo viên có cùng lời phê cho tất cả học sinh. Dù, dù rằng, mỗi học sinh là một, là riêng em đó. Để thấy, giáo viên chủ nhiệm quá sờ sài khi nhận xét quá trình rèn luyện của học sinh suốt một năm học. Điểm số, học lực chỉ cho thấy một phần kết quả của các em. Hạnh kiểm chỉ cho thấy “khả năng làm theo” của các em, như, không vắng học, biết vâng lời, mặc đúng đồng phục, tôn trọng thầy cô giáo… còn tính cách của các em, khả năng tư duy độc lập, tư duy phản biện, khả năng ham học của các em học lực lẫn hạnh kiểm đều không nói đủ.

Do đó, mới cần… lời nhận xét của giáo viên chủ nhiệm.

Nhưng đa phần giáo viên chủ nhiệm không biết điều đó.

Ban giám hiện, có người cũng không biết điều đó. Họ chỉ đạo phê học bạ ngắn gọn các mặt: trí, đức, phong trào. Tức trí tuệ, đạo đức, hoạt động phong trào của học sinh. Chẳng phải trong kết quả học tập và đạo đức đã có gần như hết điều đó rồi sao. Nhận xét của giáo viên chủ nhiệm phải khác cơ, là quá trình. Ví dụ, học lực Giỏi. Thì giáo viên không phê học lực giỏi mà phê làm sao để em đạt kết quả đó. Là năng khiếu hay là nỗ lực, là ham tìm tòi học hỏi hay bị ba mẹ, thầy cô ép học thêm.

Ví dụ, tham gia tốt các phong trào là các em thích hoạt động hay bị ép mà các em vẫn làm tất cả những việc các em không thích làm. Đó mới là trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm khi nhận xét về các em học sinh của mình.

3.     Lời phê đi cùng năm tháng…

Là học sinh, tôi yêu duy nhất lời phê của thầy chủ nhiệm năm lớp 12. Là giáo viên chủ nhiệm, tôi bị phê bình vì “phê dài dòng, không theo đúng quy định, chỉ phê các mặt: Trí, đức, phong trào” của học sinh thôi.

Làm thế nào để lời phê của giáo viên chủ nhiệm đi cùng năm tháng với học sinh?

Thứ nhất, bỏ quy định dựa vào học lực để xếp loại hạnh kiểm. Ví dụ: Học lực giỏi, thì hạnh kiểm giỏi. Vì sao ư, nhà văn Võ Hồng nói đúng “Dựa vào học lực mà xếp loại hạnh kiểm cũng giống như học sinh lớp 10 thì đạo đức tốt hơn học sinh lớp 1”.

Thứ hai, các trường sắp xếp thời gian đủ cho giáo viên chủ nhiệm tâm huyết có thể thể hiện tâm huyết cả trong lời phê học bạ. Nên có ít nhất 02 ngày giáo viên chủ nhiệm hoàn thành sổ sách chủ nhiệm (học bạ, sổ điểm). Tránh họp tổ, họp hội đồng trong hoạch hướng dẫn lớp lao động… trong thời gian ấy.

Thứ ba, ban giám hiệu, giáo viên nên hiểu về “lời nhận xét của giáo viên chủ nhiệm” không phải chỉ là nhận xét kết quả, mà có ý nghĩa hơn là nhận xét quá trình. Làm thế nào em đạt kết quả đó? Nếu cố gắng hơn nữa em có thể đạt kết quả tốt hơn không? Em có năng khiếu gì?...

Chủ nhiệm là công việc vất vả nhưng thú vị. Thú vị nhất là sau khi tốt nghiệp, có thể học sinh không nhớ hết bài giảng của mình, nhưng học trò hiểu, các em không cô đơn vì có người hiểu cả những điều các em không nói.

Cần lắm, những lời phê học bạ đi cùng năm tháng…

BẠN CŨ GẶP LẠI

Sau 10 năm từ ngày tốt nghiệp phổ thông trung học, tôi gặp lại một vài người bạn tại đám cưới của lớp trưởng. Sau 10 năm, người thì vẫn vậy, vẫn dáng người ấy, vẫn phong cách ấy, tính cách ấy. Người thì như người khác. Trong đó, có một người bạn khiến tôi xúc động.

Niềm vui sau 10 năm gặp lại thật khó tả. Nhìn thấy khuôn mặt ấy, nghe thấy giọng nói ấy là lòng vui rồi. Chưa kể nhắc lại những kiệm thời ngây ngây thơ thơ mà khó quên, thuở ấy.

Thời gian tạo nên những con đường nhưng cũng lấp đi những con đường nếu ta không đi lại trên con đường ấy. Có những kỉ niệm chỉ cần nhớ lại thì đủ vui, nhưng ngăn kéo kí ức quá chật nên nó tự bỏ lại phía sau. Chỉ khi gặp lại bạn cũ, người cũ họ gợi lại, kể lại mới làm ta chạnh lòng.

Bạn cũ, đứa kể về ngày xưa. Con sông có cây gạo đổ hoa đỏ rực cả góc sông. Tháng 3 hoa gạo, bạn cũ từng gọi là hoa hạ từng nhặt tặng như một cách để gom mùa. Gom mùa thương nhớ để khó quên được nhau. Gom mùa sắc màu để trao may mắn và hy vọng như màu hoa. Gom hoa hạ, có khi là gom tháng ba, gom nốt mùa tới trường cuối để rồi chia li. Rồi trưởng thành. Gom hoa hạ như là gom mảnh vụn tuổi hoa, vậy là sắp trưởng thành rồi đó, kiểu vậy!.

Bạn cũ kể về khúc sông không kể mùa mưa hay mùa nắng, mùa xuân hay mùa thu đều phải qua con đò ấy để tới lớp. Có mùa mưa nước lũ dâng, không qua sông đến lớp được, lòng như lửa đốt. Nhưng chưa bao giờ con sông chia sẽ sự ham học hỏi của các bạn ở bên kia sông. Qua đi tuổi 17 mộng mơ, qua luôn tuổi 18 nổi loạn, có người từng nhịn đói qua sông đi học. Có người ướt nhèm sách vở vì mưa té. Có người đến lớp thì quần áo ướt nhèm vẫn ngồi học, rồi quần áo tự khô lúc nào không hay. Mới hay, cô thầy, bè bạn, trường lớp có ý nghĩa thế nào với ta, để bao mùa áo ướt vẫn không bỏ buổi học.

Vui còn vì bạn kể, 10 năm bạn trải qua bao chuyện. Từ thi đậu, thì rớt. Từ làm thêm nhân viên bưng bê café rồi quán cơm. Từng muốn bỏ học đi làm. Rồi từng thất nghiệp. Nhưng rồi ai cũng có chỗ của mình, vấn đề là ta sắp xếp những ngổn ngang của mình thế nào mà thôi.

          Bạn kể bạn vừa ra trường, ban đầu đi làm cũng cực nhưng đam mê nên ở đâu, làm gì bạn cũng thấy đủ. Đủ nhiệt huyết thì những thứ khác cũng đủ. Bạn nói đúng! Đi dọc một cung đường, bạn vừa đi vừa nhìn nhìn, tôi biết bạn làm cơ khí. Niềm đam mê máy móc khiến bạn quan tâm đến từng tiệm bán máy móc. Qua gương chiếu hậu, tôi đọc được trong bạn một tình yêu vô bờ dành cho cơ khí. Và tôi thấy vui lây. Chợt nhớ ai đó nói “Người hạnh phúc là người có đam mê”.

          Bạn không học đại học. Bạn chỉ học nghề rồi đi làm. Nhưng bạn phụ được gia đình nuôi em ăn học. Cảm thấy bạn giỏi. Giỏi, đơn giản là khi bạn học không giỏi, nhưng bạn làm giỏi. Bạn trưởng thành. Trưởng thành, đơn giản là khi bạn biết được vai trò của mình trong cuộc sống. Người anh biết lo cho em, đó là sự trưởng thành chăng?. Người con hiểu hoàn cảnh cha mẹ, phụ giúp gia đình. Đó thực sự là gì nếu không phải là sự trưởng thành?. 

          Vui còn vì dù cuộc đời nhiều khi không như ý, bạn bị đau bệnh, từng tai nạn chữa trị cả nửa năm, nằm liệt. Bạn bị phụ tình trong khi đau bệnh. Nhưng bạn vẫn giữ được thái độ lạc quan, cách nhìn tích cực về con người và cuộc sống. Bạn nói, trong nghịch cảnh bạn hiểu được gặp gỡ, chia li là cái duyên. Hết duyên thì chia li. Người trước ra đi, đôi khi lại tạo cho ta cơ hội để đến với người hợp với ta hơn.

          Bạn cũ gặp lại, vui vì bạn không đi xe đẹp, không nói oang oang về dự án này, hợp đồng nọ ngàn đô, không mặc vest quá lịch lãm,… nhưng bạn giàu trong tâm hồn. Bạn từ tốn khi nâng li nước. Bạn không quá ngạc nhiên trước những câu chuyện có vẻ giật gân, bạn chiêm nghiệm “mọi việc hôm nay, đều bắt nguồn từ ngày hôm qua”. Thấy bạn bình thản trước tất cả. Tự tại trước tất cả, bạn đã hiểu được cái lẽ đời mọi việc đều có quy luật vận hành riêng của nó. Ánh mắt của bạn dành cho người phục vụ cũng cân bằng, trìu mến, trân trọng như bạn nhìn vị quan chức quen biết. Đủ biết, thăng trầm cuộc sống là gia tài của bạn.

          Bạn bận, nhưng vẫn từ chối những cuộc hẹn để chung vui với bạn cũ lâu ngày gặp. Bạn ở xa, bạn có thể gửi thiệp mừng thay vì chạy cả vài trăm kilomet để dự đám cưới. Đủ biết, bạn muốn cuộc hội ngộ này. Đủ biết, bạn trân trọng điều gì.

          Có những cuộc hội ngộ làm ta thất vọng, ta buồn. Có những cuộc hội ngộ là hạnh ngộ. Vì nó làm ta vui, tự hào, như cuộc hội ngộ này. Vui vì bạn vẫn là bạn, vẫn là chính mình sau bao biến cố, bao sóng gió chốn thành đô. Bạn vẫn giữ được cái ta, cái tình bạn tưởng đã nhường chỗ cho những mối quan hệ khác, mà gặp lại vẫn vẹn nguyên cảm xúc, thậm chí bạn khiến ta xao động hơn bạn của ngày hôm qua.

          10 năm sau có gặp lại, mong bạn vẫn là bạn!

BẾP LỬA

Ai sinh ra, lớn lên ở nông thôn chắc không thể nào quên hình ảnh bếp lửa. Riêng  tôi, có một bếp lửa khiến tôi luôn muốn trở về, hoặc chỉ trở về trong kí ức cũng đủ khiến lòng xôn xao.

          Xôn xao bởi bếp lửa gắn cùng tôi những đói no, vui buồn, sướng khổ và hi vọng. Chiều chiều đi chăn trâu về, chưa tới bữa cơm tối đói lòng nướng vùi củ khoai. Đơn giản là chọn củ khoai vừa phải, không quá to vì sẽ sống ròng, không quá nhỏ vì chỉ đủ cháy vỏ rồi vùi kín vào tro bếp nóng hổi, phía gần hông bếp. Vậy là tha hồ chạy đi chơi, chơi chán về đã có khoai lót dạ cực thơm, cực ngon. Cũng có khi củ khoai bên sống, bên chín hoặc cháy khét. Những lúc như vậy, lại lọ mọ nướng củ khác. Cầm củ khoai cháy, bẻ đôi nhìn khói đen bốc lên, ném bẹt cho chú cho. Con chó nhỏ nhanh nhảu bắt củ khoai, cắn, ngửi, đạp đạp bằng chân trước rồi bỏ đi. Thỉnh thoảng mẹ nghe mùi khoai biết tính tôi mải chơi nên lấy ra cho khỏi cháy, về vẫn còn nửa củ không cháy ăn được, nhưng mẹ chẳng la bao giờ.

Bếp lửa đâu chỉ gắn với ngọt bùi, đó còn là nơi dấu những nỗi niềm của mẹ.

          Những lần mẹ cha có chuyện chẳng lành, ngồi bên bếp lửa, tôi lại cầu xin thần lửa: xin cho cha mẹ con hòa bình, yêu thương nhau. Bếp lửa bao lần là nhân chứng cho những vui buồn của mẹ. Tôi vẫn biết, nhiều lần mẹ dấu những hạt nước mắt lăn vào trong đám tro tàn, cuốn vào bất tận tất cả. Mẹ vẫn lặng dấu vào trong những nỗi buồn như những hòn than đã cháy hết mình từ thân củi khô đến một phần thành tro bếp, bay vào hư vô sau khi đã cung cấp một lượng nhiệt cần thiết cho chủ nhân.

          Tóc mẹ dài, nhiều lần mẹ vội vã nhóm bếp, thổi lửa khiến tóc mẹ rơi xõa xuống sàn nhà. Nhìn mà thương mẹ. Mẹ chính là căn bếp ấm của mái ấm mang tên Gia Đình cho chúng tôi dựa vào. Mỗi căn nhà đều có một gian bếp, với tôi, mẹ chính là gian bếp đặc biệt. Ở đó chúng tôi không phải đói, không phải khát và đặc biệt là căn bếp ấy với ngọn lửa rực hồng luôn cháy hết mình để đủ ấm cho ngôi nhà, kể cả mùa lạnh giá nhất. Dù cho những gian bếp khác lạnh giá thì ngăn bếp vẫn ấm áp.

          Tuổi thơ, mẹ dành cho chúng tôi nhiều hơn cả những gì mẹ có.

          Mẹ thầm lặng dậy sớm, nhóm lửa chuẩn bị bữa sáng cho chị em tôi ăn sáng trước mỗi buổi đến trường. Tuổi thơ nông thôn thời tôi, chưa bao giờ chúng tôi có một bữa ăn sáng bên ngoài nào. Tất cả mọi bữa sáng đều do mẹ chuẩn bị. Mẹ mà ốm, chị cả sẽ dậy nấu bữa sáng thay mẹ. Có khi chị ngủ quên thì chúng tôi sẽ đi học đói. Cha tôi là người đàn ông siêng năng, thương vợ con nhưng ông gia trưởng. Chưa bao giờ ông vào bếp vào bữa sáng. Nhiều lúc tôi chỉ nghe tiếng cha nhắc mẹ: “sáng rồi chúng bay kìa. Dậy nấu cơm”. Sau này anh chị em chúng tôi đi xa, chỉ có cha và mẹ ở nhà, cha đã nhiều lúc dậy cùng với mẹ mỗi sáng. Điều ông làm được có chăng cũng chỉ là nhóm dùm bếp lửa. Không hơn. Tôi không hiểu tại sao, cha không phụ mẹ những việc khác? Có lẽ là thói quen?        

Bếp lửa cũng có tâm hồn. Nó biết vui, biết buồn, biết nhớ biết thương và biết reo hò. Mỗi khi nhà có tin vui, có khách, nghe tiếng lửa reo mẹ lại nói: “có tin thằng anh”, “có tin con chị…”. Cũng như thỉnh thoảng nghe tiếng chim khách ngoài vườn, mẹ lại biết: sắp có tin vui gì đây!

Những hòn than cũng mang trong mình triết lí, khi nó cháy, nó có màu than hồng. Đó là hiện thân của tính nóng, của sự sống, của hạnh phúc. Khi những hòn than thôi cháy, chúng chuyển sang tính lạnh dần rồi nguội hẳn và tắt lịm. Màu hồng của dòng máu nóng chuyển dần sang màu đen.

Nếu thân củi cháy hết mình, tất nhiên nó nhanh thành than hơn những thân củi khác. Nó đặc biệt hơn vì khả năng tạo nhiệt của mình, nhưng chóng tàn. Đời người cũng vậy.

          Ngày tết quê tôi là những ngày cuối đông lạnh giá. Không khí chuẩn bị bữa cơm tất niên, cả nhà đoàn tụ sau một năm xa cách thật rộn ràng, ấm cúng. Bếp lửa đỏ từ chiều tới tận sáng hôm sau. Mẹ nấu bánh, luộc gà, và chuẩn bị những món xôi đầy màu sắc. Đặc biệt không thể thiếu màu gấc như màu gạch đủ lửa đẹp mắt. Mẹ bảo những hạt gấc màu đen, màu trắng của hạt gạo và màu vàng của màu gấc bọc ngoài hạt gạo. Đó là triết lí âm dương của mẹ nằm trong cỗ xôi. Mẹ gửi gắm trong đó những gì tốt đẹp là ấm áp, là hòa hợp trong cho những người thương yêu. Trong bữa cơm ai cũng thầm ước về một năm mới thịnh vượng, hạnh phúc, ấm no.

          Bữa cơm tất niên, cha tôi là người ôn lại những kỉ niệm cũ của gia đình. Kỉ niệm về thời nhỏ, ngày tết chị em tôi háo hức đi chúc tết ông bà thế nào. Ngày nhỏ tôi giống con trai ra sao, và ngày nhỏ tôi chờ đợi món tiền lì xì là 100 đồng của cha tôi thế nào. Điều khiến tôi háo hức nhất là sau ngày mùng 2 tết, các cửa hàng sẽ bán bong bóng. Tôi sẽ là người mở hàng, xông đất cho chủ nhà bên cạnh. Vì người ta bảo tuổi của tôi hợp với họ. Tất nhiên, họ không quên lì xì tôi thêm một chiếc bong bóng khác.

          Mỗi năm, tôi lại đón chờ bữa cơm tất niên như vậy, không khác gì hồi trẻ.

          Năm nay, tôi không về tết được vì phải trực cơ quan, dành sự sum họp gia đình cho những đồng nghiệp năm trước đã trực dùm tôi. Tôi cảm thấy, tâm hồn mình đang trở về, dù thân xác tôi ở đây, xa vợi. Hình ảnh mẹ vui vẻ, hạnh phúc khi đơm đĩa xôi gấc khiến tôi rưng rưng. Lẽ ra, tôi về thì nụ cười trên môi mẹ càng được tươi hơn, và tỏa ra thêm nhiều lần. Lẽ ra tôi sẽ là người lì xì cho cha mẹ, thay vì mấy chục năm họ dành dụm từng đồng tiền lẻ và nhất là họ đã lì xì cho tôi cả tuổi xuân, cả tình yêu, sự hi sinh và cả cuộc đời họ.

          Xuân mới, năm mới, cầu chúc cho cha mẹ luôn mạnh khỏe, hạnh phúc. Đó thực sự là món “lì xì” vô giá đối với chúng con. Cha mẹ chính là những “bếp lửa” của cuộc đời chúng con!

CÁI NẮM CHẶT TAY

Tôi đoán rằng trước khi tôi tự chạy tung tăng thì mẹ đã hàng trăm lần dắt tay tôi tập đứng, tập đi, rồi tập chạy. Chắc hẳn cánh tay cha cũng từng là chỗ dựa vững chãi nhất cho tôi hồi tôi tập tạnh bước những bước chân đầu đời. Và chắc hẳn, cha từng dắt tôi vào lớp một, trước khi cha giao tôi cho cô giáo, chắc gì ông đã không nắm chặt tay tôi, nhìn thẳng vào mắt tôi nở một nụ cười đặt hoàn toàn niềm tin vào đó đầy ngụ ý.

Đến khi tôi lớn, chàng trai đầu tiên thương tôi và tôi thương, dĩ nhiên có những phút giây trái tim lỗi nhịp, gõ từng hồi loạn xạ chỉ vì cái nắm tay thì làm sao tôi quên được.

Vì cái nắm tay, trong một vài thời điểm nó chuyển tải được nhiều thông điệp hơn lời nói nên nó có ý nghĩa đặc biệt.

Một cựu nhà báo từng đặt câu hỏi: “người ta có thể yêu ai đó từ cái nắm tay không?” và trả lời “có chứ, vì là bàn tay đó mà không phải là bàn tay khác, vì đó là tình yêu”.

  Một người bạn của tôi, người chưa từng có một mảnh tình đầu, dù anh đã qua tuổi 30 chia sẻ: “có đôi khi, chính mình thấy thèm cái nắm tay để thấy mình không lạc lõng. Hay chỉ là một cái siết tay nhẹ để thấy lòng ấm áp hơn. Hoặc là cái cảm giác ngồi sau xe một ai đó và mượn túi áo để xỏ tay”. Vậy cũng đủ xua đi ngày cô đơn. Đủ để thấy ngày nắng đẹp dù ngày chẳng hề có nắng. Đủ để thấy mỗi khuôn mặt ta gặp hôm nay thật đẹp, dù ai cũng đang lo lắng. Đủ để thấy bầu trời cao rộng và những đám mây bồng bềnh dù thực tế là đám mây xám ngắt.

          Một cái nắm tay, đôi khi ngôn ngữ không diễn tả tới. Có thể ý nghĩa của nó là Anh yêu em, có thể là Hãy dựa vào anh, cũng có thể là Chúng mình yêu nhau nhé. Có khi mạnh bạo hơn: anh muốn em… Nhưng cũng có khi, ta sợ cái nắm tay chặt. Nhất là cái nắm tay chặt khi hai người đang có chuyện, có thể nó có ngụ ý: mình chia tay nhau. Có những cuộc tình bắt đầu bằng cái nắm tay, kết thúc cũng vậy. Thật buồn. Có những người con nắm tay cha mẹ, nghe lời trăn trối cuối của đấng sinh thành. Thật buồn. Và có những người tình cũ gặp lại, họ thậm chí còn không nắm tay nhau, không biết nên buồn hay nên vui?. Cái nắm tay đôi khi nói rằng: tất cả đang bắt đầu, có khi lại có ý nghĩa ngược lại.

          Tình đầu của tôi, anh không nắm tay tôi bất ngờ, mà anh nói: “đưa tay đây cho anh”. Tôi đưa hay không đưa?. Trái tim tôi thì muốn đưa, nhưng lý trí tôi thì bảo đừng. Vậy tôi đã đưa, đã không?. Nếu tôi đưa tay ra cho anh nắm cũng có nghĩa là nhận lời yêu anh. Còn không cũng nghĩa là từ chối một tình yêu. Rồi tôi không đưa. Và tất nhiên, khi yêu người ta có hàng trăm cách để thể hiện nó. Anh nhanh chóng vòng tay qua phía vai tôi, anh ôm vai tôi. Kiểu như hai người bạn. Tôi vẫn nhớ cảm giác của mình lúc đó: như gần ngộp thở. Cái va chạm đầu tiên của người mình thương. Cái dịu dàng đầu tiên mình được nhận, sao mà xôn xao thế?. Tôi nói hơi nhanh hơn, và anh rất tinh tế, đã nhận ra sự thay đổi trong giọng nói của tôi, anh nói: “có lẽ hôm nay trời lạnh hơn hôm qua”.

Thú thực, tim tôi và cả tim anh đều đập loạn xạ, lúc đó. Tôi vẫn nhớ tôi còn bạo miệng nói: “ơ, em đâu nhớ là em bảo được ôm vai đâu chứ”. Anh cười, “ờ thì người ta thích ôm đó. Hay em ôm lại đi, thế là lấy lại cái đã bị đánh cắp”.

          Cái nắm tay của người vợ tiễn chồng vào phòng mổ vừa như nói “cố gắng lên anh”, vừa như nhắn nhủ “em luôn ở bên cạnh anh” lại vừa như thì thầm “không được gục ngã” lại vừa ngụ ý “sẽ chóng qua thôi”.

          Cái nắm tay của người người bảo vệ dắt bà già qua đường, đoạn làn đường dành cho người đi bộ trông thật tình nghĩa. Nghĩa cử đó góp phần tôn vinh con người. Nó vì con người và nhân danh con người làm cho con người trở thành hoa của đất.

          Cái nắm tay của những người bạn trong ngày cuối đông lạnh lẽo, đi chơi noel làm cho phố phường chật chội trở nên rộng thênh thang, vì khi nắm tay người ta sẽ xích lại gần nhau hơn. Có những cái nắm tay, trời đông lạnh cũng trở nên ấm áp.

          Thỉnh thoảng phát biểu trước đám đông, lần đầu đứng bục giảng, buổi thuyết trình nhóm… thỉnh thoảng ta tự nắm tay mình trong giây lát như một sự tự an ủi: mọi chuyện sẽ ổn.

          Vì nó chuyển tải được nhiều thông điệp hơn, nên cái nắm tay nhất là cái nắm tay thật chặt và mắt nhìn vào mắt, miệng tươi nụ cười luôn là duyên cớ xui khiến người ta lại gần nhau hơn. Tôi thích những cái nắm tay vì vậy. Còn nhớ, trên facebook bạn tôi, có một chia sẻ: “sẽ thật tốt biết bao những khi ta buồn có một cái vỗ vai trìu mến. Thật tốt khi ta gục ngã có một cánh tay sẵn sàng nâng đỡ. Thật tốt khi ta khóc có một bàn tay nhẹ nhàng gạt đi nước mắt. Thật tốt khi tâm hồn ta lạnh lẽo có một bàn tay ấm lòng. Thật tốt khi chơ vơ có một bàn tay đơn giản chỉ để nắm giữ”.

Bằng những cái nắm tay thật chặt, mọi giận hờn như được giảng hòa. Những yêu thương như được nhân đôi. Những thiệt thòi như được bù đắp. Những nhớ thương thao thức được đáp trả, đền bù. Cái nắm tay thật chặt, bạn có thích nó không. Nếu có hãy thường xuyên nắm lấy bàn tay người mình muốn nắm bất cứ khi nào có thể. Vì đến một ngày, chỉ cái nắm tay thôi, ta cũng không thể thực hiện được. Bởi cuộc đời vốn dĩ vô thường. Cái nắm tay thôi, nhưng có khi là cả mơ ước không với tới. Bởi cuộc sống luôn cần những cái nắm tay thật chặt…

CÁNH PHƯỢNG NHẸ NHÀNG

Tháng hạ, cây phượng trước sân trường thắp lửa. Sân trường nhiều nắng, mênh mang. Ngồi ở lầu 2 trường nhìn ra, ngang tầm mắt với tầng hoa tôi nhận ra được nhiều điều. Cũng cây phượng ấy, nhưng sao mà khác quá.

Cây phượng ấy năm năm trước, khi tôi mới về trường thanh xuân hơn. Nhưng Những thanh xuân không giữ chặt được. Ngày trước, chùm phượng dài hơn, sum suê hơn, buông lơi với những đám lá biêng biếc cũng dài và sum suê không kém. Các em học sinh giờ ra chơi nào cũng tạo dáng chụp hình làm kỉ niệm. Thỉnh thoảng chúng lại “bắt” các cô giáo chúng yêu quý leo lên tận lầu ba chụp chung làm kỉ niệm. Học sinh cuối cấp mà, biết thương, biết trọng, biết quý thầy cô rồi! Và nhiều thầy cô giờ ra chơi hay tan trường cũng mong, cũng ngóng được học trò “bắt” đi chụp hình kỉ niệm lắm! Và ngày ấy, tôi mới ra trường, còn là giáo viên tập sự chẳng khác học trò là mấy. Chỉ khác khi không được tự do vô tư ngắm phượng, hay phải kìm hãm cái sung sướng giờ ra chơi xuống sân nhặt hoa phượng đổ, còn nguyên dáng hoa nâng niu, ép vở làm kỉ niệm hay làm bướm. Đơn giản vì giáo viên thì phải đĩnh đạc hơn. Và tôi, giả bộ bớt hồn nhiên đi mà thỉnh thoảng vẫn đi sớm hơn học trò hay cố ý về muộn hơn để thỏa cái tuổi học trò của mình chỉ còn trong kí ức. Ngày ấy tóc tôi cũng buông dài như lá phượng. Khác là lá phượng thì nâng đỡ, tôn sắc cho hoa phượng, còn tôi thì thả tóc che bớt phần khuôn mặt còn nhiều điều luôn dấu sau nụ cười còn thẹn thùng của tuổi đôi mươi.

Mùa hè thứ ba ở trường, tôi bắt đầu thấy cây phượng già đi. Lá phượng bớt thướt tha, hoa phượng bớt đỏ thắm như màu bút đỏ, trở nên nhàn nhạt, nhàn nhạt.

Giờ là năm thứ năm, màu hoa đỏ đã phai thấy rõ, có lẽ rễ cây quá già để vươn ra xa hút dưỡng chất dưới lòng đất sâu chăng? Có lẽ năm nay hạ nóng hơn mọi năm? Có lẽ năm nay khí hậu có biến đổi nhiều, nắng rát hơn, gió muốn bỏng da? Còn biển khơi thì cá ngộp thở trong nguồn nước bị nhiễm bẩn mà nổi bụng trắng giã? Tôi cũng khác xưa. Không còn đến trường sớm hơn học trò để thỏa cái mơ mộng nhặt hoa phượng. Tôi cũng chẳng là người về cuối của sân trường mà vội vã chen ra khung cửa nhỏ của trường cho nhanh, càng nhanh càng tốt vì bé xíu và bà ngoại đang ngóng tôi về. Phía ngực mình tim tôi thôi rộn ràng dù gió có thổi miên man, dù bên gốc cây ve có ran rản mời ghé chơi! Tuổi thanh xuân của tôi cũng sắp già như cây phượng kia. Tuổi hăm, tôi làm vợ, làm mẹ, tôi giấu đi bao mộng mơ của cô gái học Văn rồi dạy Văn máu lơ tơ mơ luôn có thừa. Cuộc sống cần tôi chín chắn.

Nhìn cây phượng lại nghĩ đến mình. Cây phượng đã rực rỡ làm động lực cho học trò nỗ lực để rực rỡ theo cách của học trò đã bao mùa hạ, cũng có nghĩa là bao thế hệ học trò đã trưởng thành. Sứ mệnh của cây phượng, nó đã hoàn thành trong bao mùa hè. Giờ nó đã mệt, bên cạnh nó lại có cây phượng trẻ khác đang bung những nụ hoa đỏ thắm đầu tiên. Cây phượng già đã hoàn thành sứ mệnh của nó. Tôi cũng sẽ cháy hết mình như cây phượng, với gia đình, với học trò để được rơi nhẹ nhàng như cánh phượng kia. Câu ca nào từ radio vọng lại nghe nao nao “Cháy hết mình cánh phượng nhẹ nhàng rơi”! Để được rơi nhẹ nhàng như cánh phương, chỉ có cách cháy hết mình như nó.

Thiên nhiên, cỏ cây, chim muông đến đại dương cũng không giữ mãi được nét thanh xuân. Con người có là ngoại lệ? Có chăng là nét thanh xuân trong tâm hồn mà thôi. Nếu có thì trong tính cách người ta vẫn trẻ trung, còn hình hài thì không ai là mãi mãi tuổi thanh xuân. Cũng như cây phượng kia, đám học trò mai này có đi đến đâu, là ai trong cuộc sống này đi chăng nữa, nhớ về thời áo trắng từng ít nhất một lần thả hồn vào hoa phượng đỏ sẽ giữ mãi hình ảnh ấy, nhớ mãi thuở học trò. Xôn xao lắm!

Làm sao để con người được nhẹ nhàng rơi như cánh phượng? Phải cháy hết mình ư? Thời học sinh tôi từng học như mai này rời trường học rồi tôi không còn được học nữa. Thời sinh viên tôi cũng lao đầu vào sách vở quên cả mình có tuổi trẻ phải chơi nữa. Ra trường tôi đi làm, quên cả sở thích của mình, quên cả niềm vui của mình vùi đầu soạn bài, vùi đầu chăm sóc chồng con. Rồi ngoảnh lại mình đã gần 30. Có phải tôi đang cháy hết mình? Cháy cho ai? Tôi không biết, chỉ biết là chẳng phải cho tôi. Có lẽ tôi phải tập thói quen mới, như cánh phượng kia, cháy cho riêng mình trước đã. Không phải vì phượng nở hoa cho rực rỡ mùa hè đâu. Mà vì lẽ khác…