NHỮNG GÌ CÒN LẠI

1.     Những phương tiện từng đi, những con đường từng qua

Tôi đã từng đi bộ đến trường trước khi có xe đạp. Đó là khi tôi học cấp 1. 5 năm đều đi bộ. Khoảng 04 km. Khoảng cách ấy với một đứa trẻ 6 đến 11 tuổi không phải ngắn. Mùa thu sương muối, mùa đông rét buốt, mùa xuân mát mẻ, đôi chân trần đến dép tổ ong. Có lẽ tôi đã quên nhiều thứ cần nhớ.

Cấp 2, tôi có xe đạp.

Cấp 3, xe đạp.

Đại học, đi bộ. Trọ học ngay bên trường nên không cần xe.

Đi làm, hon đa.

Và tôi biết thêm những phương tiện khác, tàu thủy, xe ô tô, tàu hỏa, máy bay.

Phương tiện nào tôi thích nhất? Đi bay nhanh nhất, nhưng bay cất cánh tai tôi như mốn tung. Thêm chút nữa muốn bùng, đứt cả dây thần kinh, vỡ cả tĩnh mạch trong tôi. Đi ô tô thì sao? Về tới nhà phê luôn. Vì một chiếc ghế cho một tư thế để về nhà, khoảng 30h mới tới nhà.

Tàu hỏa, kín bưng, thế giới bên ngoài vút như một thước phim nhanh cho người già mắt đã kèm nhèm nhìn cháu trai thành cháu gái.

Nên, đi bộ, tôi thích nhất. Nhưng đi bộ chỉ cho quãng đường vừa đủ.

Đi bộ hồi sinh viên. Đi bộ hồi đi làm, chiều chiều dạo công viên. Đi bộ hồi tiểu học đi học vẫn tưởng quên mà vẫn nhớ. Sao vậy nhỉ!

Đơn giản vì đi bộ cho tôi có thể vừa đi vừa chơi. Đi bộ tôi được tự do. Đi bộ chơi với đám cỏ ven đường. Hái trái nổ màu trắng kết thành chùm ven đường, chơi chán rồi ăn. Vị nhạt xếch nhưng màu trắng, tròn như một hạt xốp trắng bây giờ. Tuyệt vời!

Đám cỏ bên đường, mỗi mùa một thứ hoa. Vườn nhà ai có hoa gì, tôi đều biết. Tôi nhớ dụ ngôn “dắt ốc sên đi dạo” trong sách “Sức mạnh của tĩnh tâm” quá xá. Khúc đường nào cô bé hồi đó hay ngó nghiêng, khúc đường nào đi nhanh kẻo nắng. Ôi, tuổi thơ. Có một ngôi nhà tôi còn nhớ mãi.

Đi dọc đường làng tôi cũng biết luôn hôm nay nhà ai ăn gì. Chua chua nhút mít, cá khô rim thơm thơm, mặn mòi, lâu lâu góc bếp nhà ai đó lại có vị ngọt hương thơm lá chanh của món gà nấu trôi. Bước chân chậm lại, nếu-như-đây-là-mơ-cho-tôi-dừng-thêm-phút-giây-này…

Nhà ai vườn mít chín bói. Nhà ai vườn chuối có trái chín bói bị tôi vặt trái chín. Nhà ai từng mất trộm bông hoa đẹp nhất bởi người yêu hoa cũng là kẻ hái hoa. Chó nhà ai từng bị làm phiền bởi đám học trò quỷ nhỏ trêu chọc chúng. Cún nhà ai từng được ăn kẹo, thứ kẹo mục mật mía và đậu phộng cô lại thành thỏi kẹo như viên phấn, gói trong lá chuối hoặc lá bục bục, một thứ lá mà mặt ngửa trơn sạch, mặt úp toàn bụi như phấn. Nhớ tha thiết!

2.     Những người bạn từng thân

Mỗi thời gian tôi có những người bạn thân. Chỉ một thời gian, còn lại họ ở trong kí ức tôi rồi.

Các cô bạn hồi cấp 1 tôi quên hết rồi. Hay họ quên tôi không biết.

Cô bạn hồi cấp 2, nhà cô bạn tên Anh có cây hồng xiêm. Thỉnh thoảng tôi được ăn ké. Có hôm hai quả chín, quả to bự bị chim nếm trước. Quả nhỏ. Tất nhiên trái cây, quả nào chim ăn là quả xứng đáng được lựa chọn nhất. Loài chim tinh anh lắm. Cô bạn nhường tôi quả bự có một góc khuyết chim nếm ấy. Tôi nhớ mãi. Cô bạn ấy còn có sách tham khảo cho tôi mượn. Tôi thì chẳng có gì ngoài sách giáo khoa cũ có khi rách bìa của anh chị tôi đã học. Cô bạn tôi cho tôi đi dép bitis, thứ dép gì mà êm ái như dép tết bẹ chối hồi bé xíu chơi. Tôi nhớ mãi cô bạn tôi, Hưng Anh.

Cấp ba, tôi chỉ có một cô bạn thân. Cả lớp dường như tôi chỉ chơi với cổ. Giờ tôi vẫn nhớ cô ấy như in. Tôi biết cổ cũng nhớ tôi, rất nhiều.

Đại học tôi có hai cô bạn thân. Hai người đều đã đi làm ở hai tỉnh khác nhau. Tôi ở nơi khác. Từ khi tốt nghiệp đại học đã 5 năm, chúng tôi chưa gặp lại. Mỗi cô bạn hồi đại học đều là bạn, là thầy của tôi. Người thì dạy tôi cách hòa đồng, người khác dạy tôi cách vượt qua khó khăn. Chắc tôi cũng dạy họ vài thứ khi chơi cùng. Như khả năng một mình không chán. Một mình trò chuyện với những người khổng lồ muôn thời đại. Những người khổng lồ ấy ở phần 3, “những quyển sách từng đọc”.

3.     Những quyển sách từng đọc

Cả thời tiểu học, cấp 2, cấp 3, đại học, hiện tại tôi đều có những quyển sách đã từng thân.

Những người bạn từng thân, giờ tôi vẫn thân. Dù ít liên lạc. Trong kí ức tôi họ vẫn là một phần. Mỗi khi mọi thứ như vượt quá giới hạn, chỉ cần nhớ về họ tôi như được tiếp thêm năng lượng.

Cũng vậy, những quyển sách tôi đã đọc, từng yêu giờ vẫn yêu.

Trước khi vào đại học, tôi chưa biết đến thư viện. Phải, nhưng tôi đã thân báo Thiếu niên tiền phong, báo Nhi đồng từ nhỏ. Báo nhi đồng, thiếu niên tiền phong được cấp miễn phí cho trường tiểu học miền núi dì tôi dạy. Dì mang về cho tôi. Dì chính là cầu nối cho tôi gần tới văn học.

Tôi đọc say sưa, cùng với việc tuổi thơ đi bộ đi học, lang thang đủ, ngắm đủ, nếm mùi vị bằng khứu giác cùng trí tưởng tượng đủ để viết. Tôi bắt đầu viết, như thế.

Những quyển sách đó là “Tuổi thơ dữ dội”, “Dế mèn phưu lưu kí”, “Búp sen xanh”, “…mèo dạy hải âu bay”, “cánh buồn đỏ thắm”, “Tốt Tô Chan, cô bé bên cửa sổ”, “Cuộc đời của Pi”. Những quyển sách tuổi thơ mà vào đại học tôi mới được đọc. Không sao, tôi thêm một lần thơ trẻ.

Nhiều sách “người lớn” chuyên đặt vấn đề, giải quyết vấn đề đại sự khác, tôi cũng mê, nhưng chỉ xin bàn sách thơ trẻ. Tôi thích nhất quyển nào? Đó là “chuyện con mèo dạy hải âu bay”, vì sao ư? Vì hay. Đúng thế, tôi thích điểm nhìn khác biệt của tác giả, nhân vật chính là con mèo đen nhưng tính cách bên trong, tuyệt vời sáng ngời ông mặt trời. Con mèo đen tình cảm, con mèo đen giữ lời hứa. Con mèo đen yêu đồng loài và yêu cả loài là thực phẩm của mình như trứng chim hải âu. Nếu là con người, anh mèo mun này sẽ là anh chàng da đen, răng trắng. Nếu là người anh chàng mèo mun này ăn chay trường. Nếu là người, anh chàng da đen này thông minh. Nếu là người anh chàng da đen này… tuyệt vời như sao trời.

Truyện hay vì mỗi nhân vật mèo là một kiểu con người. Giáo sư mèo Einstein thông thái, nhờ ham đọc. Nhà giáo sư Einstein đầy sách. Mỗi khi cần quân sư họ mèo tìm đến giáo sư. Mỗi lần cần, giáo sư tra từ điển bách khoa. Nhưng… những gì cần thật sự cần thì, thì không có trong sách. Như, làm thế nào để anh da đen có thể dạy chim hải âu bay. Khó, hơn, cả, khó, mới, thật, sự, là, khó. Tôi đọc, nhận ra điều, đó, rất, rõ.

Mèo dạy chim bay hay, hay ơi là hay, còn vì trứng chim hải âu vỡ từ bên trong. Một cuộc đời bắt đầu. Mênh mông như khơi xa. Tít tắp. Rồi chú hải âu sẽ tung bay. Thế là những thủy thủ có thêm bạn. Nếu, nếu trứng hải hâu xấu số gặp anh mèo mun tâm địa cũng như màu da của ảnh thì, ôi thôi, vỏ trứng vỡ bởi một lực bên ngoài, và. Và biết bao thủy thủ cô đơn, có thể gặp nạn vì không có hải âu báo bão. Có thể lắm, định mệnh để chị hải âu mắc váng dầu biểu của tàu tráng dầu lậu nào đó, chị được gặp anh mèo da đen. Nếu không…

Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn, phải. Đúng với, Luis nhà văn Chi Lê xa xôi tại Việt Nam này. Nhà văn một mặt khen ngợi yêu thương thực sự không phải là yêu đồng loài, mà yêu cả loài khác biệt. Mặt khác, ngài viết văn còn để chỉ rõ thảm họa hủy diệt đến từ con người. Con người vô tình, cố ý hay cả hai đã đang, sẽ hủy hoại môi trường sống tự nhiên. Nhanh thôi, họ sẽ hủy hoại môi trường sống, sẽ bức tử chính mình, gần thì bản thân, xa thì con cháu, xa hơn thì chắt chút chít.

Còn nữa…

Truyện ngắn mà đọc hoài, tài thật.

Tất cả, những con đường, những phương tiện, những người bạn, những người khổng lồ trong sách… tôi trân trọng. Xin tri ân, những gì còn lại trong tôi sau chừng ấy thời gian...