MỘT CHUYẾN ĐI

Xem nào, sinh viên năm cuối, môn học trở… như mơ của mọi sinh viên. Ít. Thay vào đó là đi thực tế, đó là kì thực tập sư phạm. Đây rồi, đó là những vùng đất mới, những ánh nắng khác. Đó là bài luận văn tốt nghiệp. Đó còn là kì thực tế lớp Nghiệp vụ báo chí. Ừ thì ta hiểu thế nào là khập khiễng. Khập khiễng không phải là hai chân hai kích thước khác nhau, khiến chủ nhân phải đặt giày với số đo khác, chiếc độn gót, chiếc thường; mà khập khiễng là thực tế dạy học, thực tế viết bài không dễ như lí thuyết. Ta, ngộ ra điều gì đó… Nghiệp vụ chụp ảnh báo chí, kĩ năng phỏng vấn, kĩ năng viết tin, bài. Học thì hay lắm, hành thì… khác gì nét biểu cảm của người lần đầu thử mù tạt.

Thực tập báo chí, tháng 4. Đèo nước ngọt là điểm đến. Trên hành trình, thực tập sinh và hướng dẫn viên là giảng viên khoa Du lịch, kiêm trung tâm nghiệp vụ Bách Khoa hướng dẫn. Hướng dẫn viên kể về tên cướp trên xe bus. Đại loại, tên cướp nói với hành khách “đưa hết tài sản, tiền bạc, tư trang cho tên cướp. Ai bà chống đối sẽ bị hiếp. Bỗng một bà già hỏi lại tên cướp “Chắc không””.

Rồi chơi trò thu gom tất. Mọi người trên xe chia làm hai đội, đội A và đội B. Mỗi đội cử một đại diện đi gom tất chân của mọi người, cả đang mang và chưa mang. Đội chiến thắng sẽ bắt phạt đội thua. Cuối cùng đội thua bị phạt hát.

Bà Rịa! Bà Rịa! Ms. Rịa – vài bạn sinh viên hát lên câu chế Bà Rịa Bìa Rạ. Mọi người đang được đổi gió nên khoái. Huyện Đất Đỏ là điểm dừng của đoàn, khu di tích Minh Đạm đám khỉ xấu ăn cướp trên tay du khách những bịch mía. Mọi người đi leo núi men theo đường lát đá. Tôi ở lại chơi với lũ khỉ đói. Có con con bám lưng mẹ, rồi bụng mẹ, chúng ôm đầu mẹ khá ngộ. Tôi thích cách những con khỉ mẹ đi xin ăn cho con. Chúng thấy đoàn khách là lại gần, hoặc xòe tay xin đồ ăn. Chai nước chúng cũng cầm, uống như thật. Chúng xin được bánh mì hay mía thì cho con phần nhiều. Tôi cho chúng ăn mía. Chút chán chê chúng vứt bừa ra vườn bẩn ơi là bẩn.

          Mọi người thi nhảy bao bố giữa bờ cát trước khi xuống tắm. Tôi đã quen với bãi biển Nha Trang, bờ cát dài, sạch. Nước xanh, tron vắt nên thấy bờ biển, nước biển Bà Rịa là lựa chọn chơi với bờ đá rồi. Tôi theo bờ đá, một mình. Trước đó đã cướp được của cậu bạn ham bơi chiếc mũ kết màu vàng nên đỡ nắng.

Miền xanh 15h. Người đi cạy hàu trên dãy đá ven bờ. Người nữ tầm 40 người nam tầm trên 40. Họ đều bịt kín mặt. Vì du khách có thể chụp hình họ bất đắc dĩ, hay vì nắng, gió? Có lẽ cả hai nhưng nếu chọn một thì lí do thứ nhất có vẻ có lí hơn. Vì tận 17h chiều nắng đã ngơi nghỉ, gió thôi vù vù, sóng thôi ộp oạp vào bờ đá như ngáo ngộp thì họ vẫn không tháo khăn che mặt ra.

          Tôi tiến về phía người bắt hàu. Họ là hai vợ chồng thì phải, vì họ khá giống nhau về dụng cụ hành nghề. Xô sơn, dao cạy như cái liềm cùn, kiểu nửa vầng trăng, đi bao tay nhựa và áo chống nắng, khẩu trang loại trùm đầu và kín cổ.

-         Chào chị, chiều nào chị cũng ra đây bắt rò à?

-         Ừ, hôm nào cũng bắt.

-         Mỗi ngày chị bắt được mấy kí?

-         Khoảng 2.

-         Mỗi kí bán bao nhiêu ạ?

-         Gần 2 trăm.

-         Dạ, bán cho nhà hàng hả chị?

-         Ừ, cho quán ăn.

-         Dạ!

Khác với người lớn, các cậu bé còn thơ ngây thích được chụp hình, thích được quay video thì vẫn trần trùi trụi, mặc nắng và dường như gió và cả sóng chưa bao giờ làm phiền các cậu trai choai choai. Tôi quan sát các cậu từ xa, rồi gần, rồi đến bên.

Biển vỗ sóng ào ạt. Âm thanh sóng, gió biển ngân lên dữ dội. Có lẽ vì gió to hay vì đá lớn, sóng dội từ ngoài khơi vào, ập ngay bờ đá dữ, lại tung ngược trở lại. Và nắng, nắng trên bờ đá, nắng tràn qua con sóng vần vù, nắng nheo mắt cậu bé mưu sinh.

Cậu bé mưu sinh khoảng 12 tuổi. Công cụ hành nghề của cậu là cao dao, cái xô nhỏ đựng sò, một cái bì nhỏ. Kiểu bao bì đựng gạo 5 kilogam, được các cậu túm đầu mang theo bên mình.

-         Chào, cho tớ bắt sò với.

-         Không phải sò đâu chị, là hàu đấy.

-         Hàu hay hào?

-         Là hàu.

Cậu bé trên tay có hình xăm trái tim có mũi tim xuyên ngang, thêm chữ màu xanh mực tàu hai chữ “Yêu em”. Tôi chơi với các cậu bé cả buổi chiều. Cầm dao cạy hàu, sước hết cả tay, chảy cả máu. Đó là con hàu bám vào đá, những tảng đá to như con trâu, con voi ma mút. Có hòn thì tí hon nhưng trơn phải biết vì tiếp xúc nhiều hơn với nước. Thủy triều xuống để gia đình đá ở đây phơi mình khỏa thân như thiếu nữ có thân hình gợi cảm trong ảnh Dương Quốc Định hay bộ Miền cổ tích của Thái Phiên. Thường, những nữ chính trong ảnh nude tàng hình trong bộ đồ công sở cứng nhắc, nhưng khi được khoác lên mình tấm áo da trần thì mọi tấm nhiễu điều đều như thừa, hoặc thô lỗ trước bức tuyệt phẩm ấy. Tôi chợt nghĩ, bởi vì cơ thể người trần trụi là đẹp nhất, nên cần áo quần để bình thường hóa, đời thường hóa, nhàm chán hóa vẻ mĩ miều ấy. Và nắng biển đã hong khô rất nhanh ướt át của những gia đình đá ẩn tàng dưới nước. Bây giờ, những anh hàu có làn da màu bạc đã tịnh. Tôi dẫm chơi trên đá lúc lâu mới có người săn hàu ven biển ra hành nghề. Nhưng tôi đâu biết chân tôi đang dẫm đạp lên thân xác những anh hàu thậm chí cả những anh hàu vừa mới tỏ tình xong. Chậc cười vì sự khéo khéo ngụy trang của gia đình hàu biển bám đá bờ biển.

Chơi với đám trẻ, đứa thì xuống tắm, đứa thì ném đá, cậu chăm chỉ có hình xăm trên tay vẫn mải mê cạy, chọt. Tôi theo em.

-         Con này là con gì em?

-         Con trút.

-         Trút hay trúc?

Em nói lại là trúc. Nhưng phụ đầu là ch hay tr tôi vẫn không thể nghe được. Khi tôi hỏi là Trúc – gấu trúc à, thì em gật đầu. Đó là con nhỏ bằng ngón tay cái, ngắn hơn ngón tay cái, dáng hơi giống con tôm tít, nhưng vỏ màu đen. Con trúc bụng bám chắc vào đá, lấy dao cạy thì bụng rơi khỏi ra tảng đá.

-         Bắt con trúc về làm món gì em?

-         Luộc – em nói.

-         Còn con hàu?

-         Cũng luộc, hoặc nấu canh.

Một bạn từ dưới bờ biển lên với ngón chân cái, phía dưới bàn chân bị chảy máu.

-         Sao bị chảy máu?

-         Mảnh chai cắt.

-         Em giữ lại vết thương đi, không chảy máu nhiều.

Nhưng em không biết tự giữ chặt vệt thương cầm máu, mà để cho máu chảy nhòe cả bàn chân đỏ choét. Tôi hỏi em có đau không, em bảo không. Thế rồi bạn cõng em về. Tôi nói với “về ngâm rửa lại bằng nước muối khử trùng nhé”, em nói lại “nước biển có muối rồi mà chị”. Tôi cười trừ.

Các em ham chơi, bắt sò, hàu để chơi là chính, ham vui với bạn là chủ yếu thì đã cõng bạn về. Còn em có hình xăm trái tim trên tay phải vẫn cặm cụi cạy từng con hàu. Những thân hàu được tách nửa vỏ ra, em đưa mũi dao hốt ruột hàu trắng sữa bỏ vào xô con sạch sẽ. Tôi quan sát kĩ, nửa vỏ còn lại vẫn nằm im trong tảng đá. Có vẻ nơi đây, mai kia thôi lại là nhà của anh hàu nào đó hoặc nhỏ hoặc to.

-         Em học lớp mấy?

-         Em không đi học.

-         Em mấy tuổi?

-         12.

-         Hàng ngày em làm gì, ngoài bắt hàu?

-         Đan lưới. Xóm lưới ven bờ kia.

-         Là loại lưới để bắt cá ư?

-         Dạ.

-         Em có làm ra được cả cái lưới trọn vẹn không?

-         Không, em chỉ đập chì thôi.

-         Đập chì? Có phải cái cục đen đen, nặng nặng ở đáy lưới giúp cho lưới chìn xuống nước?

-         Dạ, chị cũng biết thả lưới chứ?

-         Ừ, nhà chị không gần biển nhưng có hồ.

Tôi nói đùa vài câu về hình xăm trên tay em, tôi nói cũng phát cười, nhưng em chỉ ngoảnh mặt nơi khác, cười một mình như che dấu niềm vui.

Tôi theo em cả buổi chiều, rồi em cười. Vì tôi bị té nằm ôm lấy hòn đá tròn trịnh. Lần đầu tôi thấy răng em. Răng thỏ, nhưng thay vì chìa ra, đặc biệt thì ngắn củn.

-         Răng em, sao “gập ghềnh thế kia”.

-         Là em gắn chì đấy – em lại mìm cười.

-         Là gắn chì vào đáy lưới ư? Em dùng răng để cắn chì… ư?

-         Dạ.

-         Sao không lấy cái kềm?

-         Xóm lưới em ai cũng dùng răng cả.

Tôi nói với em đã từng thấy một xóm chài lưới, người ta có máy để gắn chì vào lưới.

Tôi hỏi em về những mảnh rành dưới phía biển. Những rãnh đá và lởm chởm vỏ chai các thứ. Nhìn như một hố rác ngầm đầy hiểm nguy.

-         Những mảnh vỏ sành kia là…

 Em im lặng. Một cái lắc đầu buồn rầu.

Tôi biết, đó là những bí mật. Biển rộng lớn nhưng cũng bao dung lắm.

Bài thu hoặc báo chí nhưng tôi đã viết văn, là một truyện ngắn hay tản văn tôi không chắc nữa. Đây chính là bài thu hoặc ấy. Nó được điểm trung bình thôi. Nhưng, tôi không buồn. Vì sau này chứng chỉ nghiệp vụ báo chí của tôi cũng chưa một lần sử dụng. Vì tôi dạy học chứ không phải là nhà báo.

T.T.T